Bilişim Suçları ve Cezaları: TCK Kapsamı ve Şikâyet Yolu

Bilişim suçları, bilgisayar, telefon veya ağ sistemlerinin suçun konusu ya da aracı olduğu fiilleri kapsar. Bu alanda iki grup suç bulunur: doğrudan bilişim sistemlerine yönelen suçlar ve klasik suçların bilişim sistemleri aracılığıyla işlenmesi.

Bu yazı, cezai yaptırımları ve şikâyet sürecini ele alır. Hakaret ve içerik kaldırma bakımından sosyal medyada hakaret ile erişimin engellenmesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Doğrudan bilişim sistemlerine yönelen suçlar

1. Bilişim sistemine girme

Bir bilişim sisteminin bütününe veya bir kısmına hukuka aykırı olarak girmek ve orada kalmaya devam etmek suç oluşturur.

Uygulamada karşılaşılan hâller:

• Başkasının e-posta veya sosyal medya hesabına girilmesi,
• İnternet bankacılığı hesabına erişilmesi,
• Kurumsal sisteme yetkisiz erişim,
• Eşin veya yakının telefonuna casus yazılım yüklenmesi,
• Ayrıldıktan sonra eski işverenin sistemine erişimin sürdürülmesi.

Önemli nokta. Şifrenin bilinmesi veya daha önce paylaşılmış olması fiili hukuka uygun hâle getirmez. Rızanın geri alınmasından sonra yapılan erişim de suçtur.

Sistemin içeriğindeki verilerin bozulması, yok edilmesi, değiştirilmesi veya erişilmez kılınması ayrıca ve daha ağır cezayı gerektiren hâl oluşturur.

Bedeli karşılığı yararlanılan sistemlere (dijital yayın platformları, abonelik hizmetleri) haksız erişim de bu kapsamda değerlendirilir.

2. Sistemi engelleme, bozma, verileri yok etme veya değiştirme

• Sistemin işleyişinin engellenmesi veya bozulması,
• Verilerin bozulması, yok edilmesi, değiştirilmesi,
• Verilerin erişilemez kılınması,
• Sisteme veri yerleştirilmesi veya var olan verilerin başka yere gönderilmesi.

Fiilin banka, kredi kurumu veya kamu kurumuna ait sistem üzerinde işlenmesi ceza artırıcı hâldir.

Fidye yazılımı saldırıları, veri tabanının silinmesi, işten ayrılan çalışanın şirket verilerini yok etmesi bu kapsamdadır.

3. Banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması

Kapsamı:

• Başkasına ait kartın, sahibinin rızası olmaksızın kullanılması,
• Sahte kart üretilmesi, satılması, devredilmesi, satın alınması veya kabul edilmesi,
• Sahte kartla yarar sağlanması.

Bu suç şikâyete bağlı değildir; öğrenilmesi hâlinde re’sen soruşturulur.

Kart bilgilerinin ele geçirilmesi yöntemleri (oltalama, sahte site, kopyalama cihazı) bakımından ayrıca bilişim sistemine girme ve veri elde etme suçları gündeme gelebilir.

4. Yasak cihaz veya program kullanılması

Bilişim suçlarının işlenmesine özgü cihaz veya programların üretilmesi, satılması ya da bulundurulması da yaptırıma bağlanmıştır. Casus yazılımlar, kart kopyalama cihazları ve şifre kırma araçları bu kapsamda değerlendirilir.

Bilişim sistemleri aracılığıyla işlenen suçlar

Nitelikli dolandırıcılık

Dolandırıcılığın bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenmesi nitelikli hâldir ve ceza artırılır.

Sık karşılaşılan yöntemler:

• Sahte satış siteleri ve sahte ilanlar,
• Sahte yatırım ve kripto platformları,
• Oltalama (phishing) e-postaları ve SMS’leri,
• Kargo, banka veya kamu kurumu adına gönderilen sahte bildirimler,
• Sosyal medyada tanışma yoluyla güven kazanarak para talebi,
• Kimlik bilgileriyle kredi veya abonelik başvurusu.

Ayrıca dolandırıcılığın basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanılarak işlenmesi de nitelikli hâl sayılır.

Bu konuda dolandırıcılık suçu yazımızda ayrıntılı değerlendirme bulunur.

Kişisel verilere ilişkin suçlar

• Kişisel verilerin hukuka aykırı kaydedilmesi,
• Verilerin hukuka aykırı olarak verilmesi, yayılması veya ele geçirilmesi,
• Süresi geçtiği hâlde verilerin yok edilmemesi.

Verinin siyasi görüş, inanç, sağlık veya cinsel hayata ilişkin olması ceza artırıcı hâldir.

Veri tabanı sızdırılması, müşteri listesinin götürülmesi, sağlık kayıtlarının paylaşılması bu kapsamdadır.

Özel hayatın gizliliğini ihlal

Kişilerin özel hayatına ilişkin görüntü veya seslerin kaydedilmesi ve ifşa edilmesi. Ayrıntılı değerlendirme için özel hayatın gizliliğini ihlal suçu yazımıza bakabilirsiniz.

Hakaret, tehdit ve şantaj

Bu suçların internet üzerinden işlenmesi mümkündür. Hakaretin alenen işlenmesi hâli, sosyal medya paylaşımlarında kural olarak gerçekleşir ve ceza artırılır.

Haberleşmenin gizliliğinin ihlali

Kişiler arasındaki haberleşmenin hukuka aykırı olarak öğrenilmesi, kaydedilmesi veya ifşa edilmesi. Eşin mesajlarının okunması ve ekran görüntüsünün alınması bu kapsamda değerlendirilir.

Müstehcenlik ve çocukların istismarı

Çocukların kullanıldığı müstehcen görüntülerin üretilmesi, ülkeye sokulması, bulundurulması ve yayınlanması ağır yaptırıma bağlanmıştır. Bu suçlar bakımından etkin takip mekanizmaları uygulanır.

Bahis ve kumar

İnternet üzerinden yasa dışı bahis oynatılması, aracılık edilmesi ve buna yer sağlanması yaptırıma bağlıdır. Para nakline aracılık edenler bakımından da sorumluluk doğar.

Şikâyet süreci

1. Delilleri koruyun.

• Ekran görüntülerini tarih ve saat görünecek biçimde alın,
• Mesaj, e-posta ve bildirimleri silmeyin,
• Bağlantı adreslerini (URL) tam olarak kaydedin,
• Banka işlem kayıtlarını yazılı isteyin,
• Ödeme yaptığınız hesap bilgilerini not edin.

2. Bankaya bildirim. Kart veya hesap ilgili fiillerde derhal bankaya bildirim yapın ve bildirim kaydını alın. Bildirim zamanı, bankanın sorumluluğu bakımından belirleyicidir.

3. Noter tespiti. İçeriğin silinme ihtimali bulunan hâllerde noter aracılığıyla tespit yapılması, ekran görüntüsünden daha güçlü delil oluşturur.

4. Savcılığa şikâyet. Şikâyet dilekçesinde açıkça talep edilmesi gerekenler:

• IP adresi ve trafik kayıtlarının ilgili sağlayıcıdan istenmesi,
• Ödeme yapılan hesap hareketlerinin temini,
• Kullanılan hat ve abonelik kayıtlarının sorulması,
• Sosyal medya platformundan hesap bilgilerinin istenmesi,
• Gerekiyorsa cihazlar üzerinde adli bilişim incelemesi.

Şikâyet, CİMER veya kolluk birimleri üzerinden de yapılabilir; ancak yazılı ve talepleri içeren dilekçe ile başvurulması etkilidir.

5. Erişimin engellenmesi. Ceza sürecinden bağımsız olarak, içeriğin kaldırılması için sulh ceza hâkimliğine başvurulur. Ceza soruşturmasının sonuçlanmasını beklemek gerekmez.

6. Tazminat davası. Ceza sürecinden ayrı olarak maddi ve manevi tazminat davası açılabilir.

Şikâyet süreleri

• Bilişim sistemine girme, sistemi engelleme, veri yok etme ve banka kartı suçları şikâyete bağlı değildir,
• Hakaret, haberleşmenin gizliliğinin ihlali gibi suçlarda fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde şikâyet gerekir,
• Kişisel verilere ilişkin suçlar şikâyete bağlı değildir.

Trafik kayıtlarının saklama süresi sınırlıdır. Bu nedenle failin tespiti bakımından şikâyetin gecikmeksizin yapılması önemlidir; sürenin geçmesi hâlinde kayıtlara ulaşılamayabilir.

Fail tespitinde karşılaşılan sorunlar

• VPN ve anonimleştirme araçları kullanılmışsa IP tespiti güçleşir,
• Yurt dışında bulunan platformlardan bilgi temini adli yardımlaşma gerektirir ve zaman alır,
• Ortak ağ üzerinden yapılan erişimlerde abone ile fiili kullanıcı farklı olabilir,
• Kripto varlık üzerinden yapılan ödemelerin izlenmesi teknik inceleme gerektirir.

Bu güçlükler, şikâyetin erken yapılmasını ve taleplerin dilekçede somut olarak belirtilmesini daha önemli kılar.

Değerlendirme

Bilişim suçlarında sonucu belirleyen üç unsur vardır: delillerin silinmeden ve tarih bilgisiyle korunması, trafik kaydı saklama süreleri dolmadan şikâyette bulunulması ve şikâyet dilekçesinde IP, hesap hareketi ve platform kayıtlarının temini yönündeki taleplerin açıkça ileri sürülmesi.

Süreç değerlendirmesi için bilişim hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.