İçerik Kaldırma ve Erişimin Engellenmesi: 24 Saatlik Yol

İnternette yer alan hukuka aykırı bir içerikle karşılaşıldığında, ceza şikâyetinden bağımsız ve çok daha hızlı işleyen bir yol bulunur: içeriğin kaldırılması ve erişimin engellenmesi.

Bu yol, failin kim olduğu bilinmese bile işletilebilir ve sonucu yirmi dört saat içinde alınabilir.

Hangi içerikler için başvurulabilir

Kişilik haklarının ihlali hâlinde:

• Hakaret içeren paylaşımlar,
• Asılsız suçlamalar ve iftira niteliğindeki iddialar,
• İzinsiz yayımlanan fotoğraf ve videolar,
• Kişisel verilerin ifşası (adres, telefon, kimlik bilgisi),
• Sahte hesaplarla kimlik taklidi,
• Ticari itibarı zedeleyen asılsız içerikler,
• Aile hayatına ilişkin özel bilgilerin paylaşımı.

Özel hayatın gizliliğinin ihlali hâlinde ayrıca hızlandırılmış usul bulunur; bu hâlde doğrudan Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’na başvurulabilir ve tedbir niteliğinde engelleme uygulanabilir.

Katalog suçlar bakımından ise idari yolla doğrudan engelleme yapılabilir. Çocukların cinsel istismarı, müstehcenlik, uyuşturucu temini, intihara yönlendirme ve yasa dışı bahis gibi içerikler bu kapsamdadır.

Başvuru yolları

Yol 1: Sağlayıcıya doğrudan başvuru

Platformların bildirim mekanizmaları üzerinden içerik bildirimi yapılır.

Avantajı: ücretsiz ve hızlıdır.

Sınırı: sonucun bağlayıcılığı bulunmaz. Platformlar kendi kurallarına göre değerlendirme yapar ve talep reddedilebilir.

Türkiye’de belirli eşiği aşan sosyal ağ sağlayıcıları bakımından temsilci bulundurma ve başvurulara belirli sürede cevap verme yükümlülüğü öngörülmüştür. Kişilik hakkı ihlali başvurularının kırk sekiz saat içinde cevaplanması gerekir.

Başvuru yapıldıysa kayıt ve tarih belgesi saklanmalıdır; sonraki hâkimlik başvurusunda kullanılır.

Yol 2: Sulh ceza hâkimliğine başvuru

Bu, sonucu bağlayıcı olan asıl yoldur.

Süreç:

1. Bulunulan yerdeki sulh ceza hâkimliğine dilekçe verilir,
2. Hâkimlik, duruşma yapmaksızın inceleme yapar,
3. En geç yirmi dört saat içinde karar verilir,
4. Karar, Erişim Sağlayıcıları Birliği’ne gönderilir,
5. Birlik, kararı erişim sağlayıcılara iletir ve uygulanır.

Karar türleri:

Karar	Kapsam	Ne zaman uygun
İçeriğin kaldırılması	İçerik yayından çıkarılır	Sağlayıcıya ulaşılabiliyorsa
URL bazlı engelleme	Yalnızca ilgili adres engellenir	Ölçülü olan asıl yöntem
Arama sonuçlarından çıkarma	İndeksten kaldırılır	Unutulma hakkı talepleri
Alan adına erişimin engellenmesi	Tüm site engellenir	İstisnai; içerik ayrıştırılamıyorsa

Ölçülülük ilkesi. Kural, ihlalin gerçekleştiği adresle sınırlı engellemedir. Sitenin tümüne erişimin engellenmesi ancak ihlalin ayrıştırılamadığı hâllerde istenebilir. Aksi hâlde talep reddedilebilir.

Yol 3: Kişisel Verileri Koruma Kurulu

Kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesi veya yayımlanması hâlinde:

1. Önce veri sorumlusuna yazılı başvuru,
2. Otuz gün içinde cevap verilmemesi veya cevabın yetersiz olması hâlinde Kurul’a şikâyet.

Arama motorlarına ilişkin unutulma hakkı talepleri bu yol üzerinden yürütülür.

Başvuru dilekçesinde bulunması gerekenler

Hâkimlik incelemesi dosya üzerinden yapıldığından, dilekçenin eksiksiz olması belirleyicidir.

1. Tam adres (URL) listesi. Her bir içeriğin tam bağlantı adresi. Yalnızca sitenin ana adresinin yazılması yeterli görülmez.
2. Ekran görüntüleri. Tarih ve saat görünecek biçimde, adres çubuğu dâhil.
3. İhlalin açıklaması. Hangi kişilik hakkının nasıl ihlal edildiğinin somut olarak anlatılması.
4. Kimlik ilişkisinin gösterilmesi. İçeriğin başvurucuyu hedef aldığının ortaya konması. İsim açıkça yazılmasa bile tanınabilirlik yeterlidir.
5. Sağlayıcıya başvuru belgesi. Yapılmışsa cevabı veya cevapsız kaldığına ilişkin kayıt.
6. Talebin türü. İçeriğin kaldırılması, URL bazlı engelleme veya indeksten çıkarma taleplerinden hangisinin istendiği.
7. Çoğaltma ihtimaline ilişkin talep. Aynı içeriğin başka adreslerde yayımlanması hâlinde kararın kapsamının genişletilmesi.

İfade özgürlüğü sınırı

Her olumsuz içerik hukuka aykırı sayılmaz. Hâkimlik, kişilik hakkı ile ifade özgürlüğü arasında denge kurar.

Kural olarak engellenmeyen içerikler:

• Eleştiri niteliğindeki değerlendirmeler,
• Gerçeğe uygun haber içerikleri (güncel ve kamu yararı bulunduğu ölçüde),
• Ürün ve hizmete ilişkin tüketici deneyimi paylaşımları,
• Kamusal tartışmaya katkı sağlayan yorumlar,
• Kamu görevlilerinin görevleriyle ilgili faaliyetlerine ilişkin değerlendirmeler.

Bu ayrım, ölçütleri bakımından hakaret suçundaki eleştiri sınırıyla paralellik gösterir; hakaret suçu yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Ticari itibar bakımından. Olumsuz müşteri yorumları kural olarak engellenmez. Ancak asılsız olgu iddiaları içeren, sistematik biçimde yapılan veya rakip tarafından yönlendirildiği anlaşılan içerikler bakımından başvuru yapılabilir.

Unutulma hakkı

Geçmişe ait ve güncelliğini yitirmiş bilgilerin arama sonuçlarından çıkarılmasını isteme hakkıdır.

Uygulama alanı:

• Beraatle sonuçlanan yargılamaya ilişkin haberler,
• Uzun süre önce yapılmış ve güncelliğini yitirmiş içerikler,
• Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilen dosyalara ilişkin haberler,
• Kapatılan işletmeye ilişkin eski ticari bilgiler.

Değerlendirme ölçütleri:

• Bilginin güncelliği,
• Kişinin kamusal figür olup olmadığı,
• Bilginin kamu yararı bakımından güncel değeri,
• Kişinin çocuk olup olmadığı,
• Bilginin doğruluğunun sürüp sürmediği.

Yöntem: haberin kaynağından silinmesi genellikle istenmez; talep, arama motoru sonuçlarında isimle yapılan aramada çıkmaması yönündedir. Bu, hem basın özgürlüğünü hem kişilik hakkını dengeleyen çözümdür.

Kararın uygulanması ve sonrası

Uygulama süresi. Kararlar, Erişim Sağlayıcıları Birliği’ne gönderilir ve gecikmeksizin uygulanır. Uygulamada birkaç saat ile birkaç gün arasında sonuç alınır.

Kararın uygulanmaması. Yükümlülüğüne aykırı davranan sağlayıcılar bakımından idari yaptırım öngörülmüştür.

İçeriğin yeniden yayımlanması. Aynı içeriğin farklı adreslerde yayımlanması hâlinde, önceki kararı veren hâkimliğe başvurularak kararın yeni adresleri kapsaması istenir. Yeni bir başvuru yapılması gerekmez.

İtiraz. Karara karşı, talebi reddedilen başvurucu veya engelleme uygulanan içerik sahibi tarafından itiraz edilebilir.

Diğer yolların birlikte işletilmesi

Erişimin engellenmesi, tek başına yeterli olmayabilir. Genellikle şu yolların birlikte işletilmesi gerekir:

• Ceza şikâyeti. Hakaret, tehdit veya kişisel verilere ilişkin suçlar bakımından. Hakarette altı aylık şikâyet süresi bulunur.
• Tazminat davası. Manevi ve varsa maddi zararın giderilmesi için.
• Cevap ve düzeltme hakkı. Basın niteliğindeki internet yayınları bakımından, içeriğin yayımından itibaren belirli süre içinde kullanılır.
• Koruma kararı. Aile içi veya yakın ilişki kaynaklı dijital tacizde 6284 sayılı Kanun kapsamında tedbir istenebilir. Ayrıntı için 6284 koruma kararı yazımıza bakabilirsiniz.
• KVKK şikâyeti. Kişisel verilerin işlenmesi bakımından.

Değerlendirme

İçerik kaldırma süreçlerinde sonucu belirleyen üç unsur vardır: dilekçede her içeriğin tam adresinin ölçülü talep ile birlikte gösterilmesi, ekran görüntülerinin tarih ve adres çubuğu görünecek biçimde alınması ve kararın yeniden yayımlama hâlinde genişletilmesi yönünde talep bulundurulması.

Süreç değerlendirmesi için bilişim hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.