İmam Nikâhlı Kadının Hakları: Hukuki Durum ve Başvuru Yolları

Türk hukukunda evlilik yalnızca yetkili evlendirme memuru önünde kurulur. Dinî tören, hukuken evlilik ilişkisi doğurmaz. Bu nedenle resmî nikâh yapılmaksızın sürdürülen birlikteliklerde, evliliğe bağlı hakların çoğu kendiliğinden doğmaz.

Bu tablo, özellikle uzun süreli birlikteliklerde kadın bakımından ciddi bir korumasızlık yaratır. Buna karşılık hukuk tamamen sessiz değildir; çocuğa ilişkin haklar, şiddete karşı koruma ve malvarlığına ilişkin bazı talepler bakımından başvurulabilecek yollar vardır.

Kendiliğinden doğmayan haklar

Resmî nikâh bulunmadığında aşağıdaki sonuçlar doğmaz:

Miras hakkı. Birlikte yaşayan kişi yasal mirasçı değildir. Ölüm hâlinde mirastan pay alamaz. Bunun tek istisnası, ölen kişinin vasiyetname ile lehine tasarrufta bulunmasıdır.

Mal rejimi. Edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanmaz; katılma alacağı talep edilemez.

Yoksulluk nafakası. Boşanmaya bağlı olan bu nafaka gündeme gelmez.

Sosyal güvenlik hakları. Eş olarak sağlık yardımı ve ölüm aylığı bağlanması kural olarak mümkün değildir.

Aile konutu koruması. Aile konutu şerhi konulamaz; konut üzerindeki tasarruf işlemleri engellenemez.

Bu nedenle uzun süreli birlikteliklerde resmî nikâhın yapılması, hukuken en etkili adımdır.

Çocuğa ilişkin haklar: en güçlü koruma alanı

Çocuk, ana babasının evli olup olmamasından bağımsız olarak korunur. Anne ile çocuk arasında soybağı doğumla kurulur; babayla soybağının kurulması ise iki yolla olur.

Tanıma

Baba, nüfus müdürlüğü veya noterde yapacağı beyanla ya da vasiyetnamede çocuğu tanıyabilir. Beyan tek taraflıdır ve mahkeme kararına gerek yoktur.

Tanıma ile çocuk babanın nüfusuna kaydedilir; soybağının tüm sonuçları doğar. Çocuk babanın soyadını alır, ona mirasçı olur ve nafaka hakkı doğar.

Babalık davası

Baba tanımıyorsa, çocuk veya anne tarafından babalık davası açılır. Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı yöneltilir.

Davada DNA incelemesi belirleyici olur. Karar kesinleştiğinde soybağı kurulur ve tanımanın doğurduğu sonuçların tamamı geçerli olur.

Annenin dava hakkı bakımından kanunda süre öngörülmüştür; çocuğun dava hakkı ise ergin olduktan sonra da kullanılabilir. Bu nedenle sürelerin baştan değerlendirilmesi önemlidir.

Soybağı kurulduktan sonra

Soybağının kurulmasıyla anne, çocuk için babadan şu taleplerde bulunabilir:

• İştirak nafakası: Çocuğun bakım, eğitim ve korunma giderlerine katılma payı,
• Velayet düzenlemesi: Evlilik dışı doğan çocukta velayet anneye aittir; babanın velayet talebi mahkemece değerlendirilir,
• Doğum giderleri ve annenin bakım giderleri: Kanunda öngörülen kalemler bakımından talep,
• Çocuğun miras hakkı: Baba öldüğünde çocuk yasal mirasçı olur.

Şiddete karşı koruma

6284 sayılı Kanun, korumayı evlilik bağına bağlamaz. Şiddete uğrayan veya uğrama tehlikesi bulunan kişiler, birlikte yaşadıkları kişilere karşı koruma kararı isteyebilir.

Bu kapsamda uzaklaştırma, iletişim yasağı, konutun tahsisi, geçici nafaka ve gizlilik kararı talep edilebilir. Başvuru kolluk, kaymakamlık veya aile mahkemesine yapılır.

Bu, resmî nikâh bulunmayan birlikteliklerde en hızlı ve en etkili koruma yoludur. Süreç için 6284 koruma kararı yazımıza bakabilirsiniz.

Malvarlığına ilişkin talepler

Mal rejimi hükümleri uygulanmasa da, genel hükümlere dayanan talepler ileri sürülebilir.

Katkıdan doğan alacak talebi. Malın edinilmesine ya da değerinin artmasına parasal katkı yapıldığı belgelenebiliyorsa, bu katkının iadesi istenebilir. Talep, sebepsiz zenginleşme ya da vekâletsiz iş görme gibi genel kurumlara dayandırılır.

Emek karşılığı talepler. Birlikte işletilen bir işyerinde çalışılmışsa, bu emeğin karşılığına ilişkin talep gündeme gelebilir.

Adi ortaklık iddiası. Tarafların birlikte ekonomik bir amaç güttüğü ve ortak katkı sağladığı hâllerde bu nitelendirme tartışılabilir.

Bu taleplerde ispat yükü talep eden taraftadır ve kolay değildir. Belirleyici deliller şunlardır: banka havale kayıtları, kredi ödemelerinin hangi hesaptan yapıldığını gösteren dökümler, tapu işlem dosyaları, tanık beyanları ve yazışmalar.

Bu nedenle birlikte yaşam süresince yapılan ödemelerin banka üzerinden ve açıklamalı biçimde yapılması, sonradan hak talep edebilmenin en pratik yoludur.

Nüfus ve kimlik işlemleri

Resmî nikâh bulunmadığından kadının soyadı değişmez; nüfus kaydında bekâr görünür. Bu durumun çocuğun okul kaydı ve sağlık işlemleri gibi alanlarda güçlük yaratmaması için, soybağının kurulması ve kayıtların güncellenmesi önemlidir.

Çocuğun nüfus kaydına ilişkin düzeltme ve ekleme işlemleri için kimliğe isim ekletme yazımıza bakabilirsiniz.

Yapılması önerilenler

Resmî nikâh bulunmayan bir birliktelik sürüyorsa alınabilecek pratik önlemler:

1. Resmî nikâhın yapılması; hukuken en etkili adım budur.
2. Çocuk varsa soybağının tanıma yoluyla kurulması, kabul edilmiyorsa babalık davası açılması.
3. Ortak edinilen mallarda katkının banka kayıtlarıyla belgelenmesi.
4. Taşınmaz alımlarında payın tapuda gösterilmesi.
5. Şiddet veya tehdit hâlinde vakit kaybetmeden koruma kararı için başvurulması.
6. Miras bakımından koruma isteniyorsa vasiyetname düzenlenmesi.

Değerlendirme

Resmî nikâh bulunmayan birlikteliklerde hukuk, çocuğu ve şiddet mağdurunu korurken; malvarlığı ve miras bakımından evliliğe bağlı güvenceleri sağlamaz. Bu ayrımın bilinmesi, hangi taleplerin ileri sürülebileceğini baştan netleştirir.

Durumunuza ilişkin değerlendirme için aile hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.