Mala Zarar Verme Suçu: Şikâyet Süresi, Ceza ve Tazminat
Mala zarar verme suçunun unsurları, cezası ve altı aylık şikâyet süresi. Nitelikli hâller, uzlaştırma, araç çizilmesi örnekleri ve zararın tazmini yolları.
Mala zarar verme suçu, bir başkasının taşınır veya taşınmaz malının kısmen ya da tamamen yıkılması, tahrip edilmesi, yok edilmesi, bozulması, kullanılamaz hâle getirilmesi veya kirletilmesiyle oluşur.
Uygulamada komşuluk uyuşmazlıkları, trafik tartışmaları, park hâlindeki araçların çizilmesi ve iş yeri anlaşmazlıklarında sıkça karşımıza çıkar.
Suçun unsurları
Suçun oluşabilmesi için aranan koşullar şunlardır:
Malın başkasına ait olması. Kişinin kendi malına zarar vermesi bu suçu oluşturmaz. Ancak paylı veya elbirliği hâlinde mülkiyette, diğer paydaşların hakkı ihlal edildiği için suç gündeme gelir.
Zarar verici bir fiil bulunması. Yıkma, tahrip etme, bozma, kullanılamaz hâle getirme veya kirletme. Malın tamamen yok olması gerekmez; işlevini yerine getirememesi yeterlidir.
Kast. Fiilin bilerek ve isteyerek işlenmiş olması gerekir. Taksirle mala zarar verilmesi suç oluşturmaz; bu hâlde yalnızca tazminat sorumluluğu doğar.
Trafik kazasında araca verilen zarar bu nedenle kural olarak suç değildir. Buna karşılık öfkeyle aracın camının kırılması veya boyasının çizilmesi kasten işlenmiş sayılır.
Cezası ve nitelikli hâller
Temel hâlde kanunda dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülmüştür.
Cezanın artırılmasını gerektiren hâllerden bazıları:
- Kamu kurum ve kuruluşlarına ait, kamu hizmetine tahsis edilmiş veya kamunun yararlanmasına ayrılmış yer, bina, tesis veya diğer eşya hakkında işlenmesi,
- Yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak işlenmesi,
- Toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olmak suretiyle işlenmesi,
- Sulamaya, içme sularının sağlanmasına veya yangına karşı korumaya yarayan tesisler hakkında işlenmesi,
- Bir kamu görevlisinin görevinden dolayı işlenmesi,
- Siyasi partilerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, sendikaların bina, tesis veya eşyası hakkında işlenmesi.
Bu hâllerde ceza hem artar hem de bir kısmı bakımından şikâyet aranmaz.
Ayrıca haklı bir sebep olmaksızın, sahipli hayvanın öldürülmesi, işe yaramayacak hâle getirilmesi veya değerinin azaltılması da bu suç kapsamında değerlendirilir.
Şikâyet süresi: en sık yapılan hata
Suçun temel hâli şikâyete bağlıdır. Şikâyet, fiilin ve failin bilindiği veya öğrenildiği günden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır.
Bu süre hak düşürücüdür. Sürenin geçmesi hâlinde savcılık soruşturma yürütmez ve ceza yolu tamamen kapanır.
Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, mağdurun failin kim olduğunu araştırmakla vakit kaybetmesidir. Fail bilinmiyorsa da şikâyette bulunulabilir; savcılık soruşturmayı faili tespit etmek üzere yürütür. Bu nedenle beklemek yerine derhâl şikâyet edilmesi doğrudur.
Delil hazırlığı
Bu dosyalarda ispat, çoğunlukla görüntü kayıtları üzerinden yürür.
- Kamera kayıtları. Site, otopark, iş yeri ve belediye kameralarının kayıtları genellikle kısa sürede silinir. Kayıt talebinin ilk günlerde yazılı olarak yapılması gerekir.
- Olay yeri tespiti. Kolluğun olay yerine gelerek tutanak düzenlemesi istenmelidir.
- Hasar belgesi. Serviste veya bilirkişi marifetiyle hazırlanan hasar ve onarım bedeli raporu.
- Fotoğraflar. Zararın tarih bilgisiyle birlikte fotoğraflanması.
- Tanık bilgileri. Olayı gören komşu, güvenlik görevlisi veya çalışanların bilgileri.
- Önceki uyuşmazlık kayıtları. Taraflar arasında husumet bulunduğunu gösteren mesaj, şikâyet veya tutanaklar failin tespitine yardımcı olur.
Uzlaştırma
Mala zarar verme suçu uzlaştırma kapsamındadır. Soruşturma aşamasında dosya uzlaştırmacıya gönderilir.
Uzlaşma sağlanırsa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Bu, mağdur açısından zararın hızla tahsili anlamına gelebilir; ancak uzlaşma metninin dikkatli hazırlanması gerekir.
Metinde şu hususlar açıkça yer almalıdır: ödenecek tutar, ödeme tarihi ve biçimi, ödemenin yapılmaması hâlinde uygulanacak sonuç. Aksi hâlde uzlaşma sonrası tahsil sorunu yaşanabilir.
Uzlaşmanın yerine getirilmemesi hâlinde metin, ilam niteliğinde belge sayıldığından doğrudan icraya konulabilir.
Zararın tazmini: ceza dosyasından ayrı bir yol
Ceza yargılamasında sanığa ceza verilmesi, mağdurun zararının karşılanmasını sağlamaz. Zararın tahsili için ayrı bir maddi tazminat davası açılması gerekir.
Tazminat davasının ölçütleri farklıdır:
- Ceza dosyasında beraat kararı verilmesi, tazminat davasının reddi sonucunu doğurmaz.
- Taksirle verilen zararlar suç oluşturmasa da tazminat sorumluluğunu doğurur.
- Zamanaşımı süresi haksız fiil hükümlerine göre işler; zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde fiil tarihinden itibaren on yıl.
Zararın kaskodan karşılanması hâlinde sigorta şirketi, ödediği tutar için faile rücu edebilir.
Değerlendirme
Mala zarar verme dosyalarında sonucu belirleyen üç unsur vardır: altı aylık şikâyet süresinin kaçırılmaması, kamera kayıtlarının silinmeden talep edilmesi ve zararın tahsili için ceza sürecinden bağımsız hukuk yolunun kurgulanması.
Süreç değerlendirmesi için ceza hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Mala zarar verme suçunun cezası nedir?
Temel hâlde dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülmüştür. Suçun yakma, yıkma, sel veya taşkın oluşturma gibi yöntemlerle ya da kamu malı üzerinde işlenmesi hâlinde ceza artırılır.
Şikâyet süresi ne kadar?
Suçun temel hâli şikâyete bağlıdır ve fiilin öğrenildiği günden itibaren altı ay içinde şikâyet edilmesi gerekir. Nitelikli hâllerin bazıları şikâyete bağlı olmaksızın soruşturulur.
Aracım çizildi, ne yapmalıyım?
Öncelikle olay yeri tespiti yaptırılmalı, kamera kayıtları için gecikmeksizin başvurulmalı ve hasar bir servis raporuyla belgelenmelidir. Ardından karakol veya savcılığa şikâyette bulunulur. Zararın tahsili için ayrıca maddi tazminat davası açılabilir.
Uzlaşma sağlanırsa ne olur?
Mala zarar verme uzlaştırma kapsamındadır. Taraflar uzlaşırsa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Uzlaşma metnine zararın ödenmesine ilişkin şartların açıkça yazılması, sonradan doğacak uyuşmazlıkları önler.