Vasi Tayini Nasıl Yapılır? Kısıtlama Şartları ve Vasinin Yetkileri

Vesayet, kendi işlerini görmekten yoksun kişilerin hem kişiliğinin hem de malvarlığının korunmasını sağlayan hukuki kurumdur. Uygulamada en çok, ileri yaş nedeniyle karar verme yeteneği azalan kişiler, ağır hastalık geçirenler ve bağımlılık sorunu yaşayanlar bakımından gündeme gelir.

Vasi tayini, kişinin fiil ehliyetinin sınırlandırılması sonucunu doğurduğundan sıkı şartlara bağlanmıştır.

Kısıtlama sebepleri

Ergin bir kişinin kısıtlanabilmesi için kanunda sayılan sebeplerden birinin bulunması gerekir.

Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı. Kişinin işlerini görmekten aciz olması ya da korunması için sürekli yardıma ihtiyaç duyması hâlinde kısıtlanır. Bu sebeple kısıtlamada resmî sağlık kurulu raporu zorunludur.

Savurganlık, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı, kötü yönetim. Bu hâllerde kişinin kendisini veya ailesini yoksulluğa düşürme tehlikesi, sürekli korunma ihtiyacı ya da başkalarının güvenliğini tehdit etme ölçütleri aranır.

Özgürlüğü bağlayıcı ceza. Bir yıl veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûm olan her ergin kişi hakkında kısıtlama kararı verilir; bu hâlde kayyım atanır.

Kişinin kendi isteği. Yaşlılığı, engelliliği, deneyimsizliği veya ağır hastalığı sebebiyle işlerini gerektiği gibi yönetemeyeceğini kanıtlayan ergin kişi, kısıtlanmasını isteyebilir.

Vesayet ile kayyımlık arasındaki fark

İki kurum sıkça karıştırılır.

Vesayet, kişinin fiil ehliyetinin genel olarak sınırlandırılması ve tüm işleri bakımından bir vasi atanmasıdır.

Kayyımlık, belirli bir iş veya malvarlığının yönetimi için görevlendirmedir. Kişinin ehliyeti genel olarak sınırlandırılmaz. Örneğin bir davada temsil, belirli bir mirasın yönetimi ya da menfaat çatışması bulunan bir işlem için kayyım atanır.

Bu nedenle somut ihtiyaca göre hangi kurumun uygun olduğu baştan değerlendirilmelidir. Yalnızca belirli bir işlem için başvuruluyorsa vesayet yerine kayyımlık talep edilmesi, kişinin ehliyetinin gereksiz biçimde sınırlandırılmasını önler.

Süreç nasıl işler?

1. Başvuru. Kısıtlanması istenen kişinin yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine dilekçeyle başvurulur. Başvuru; kişinin kendisi, yakınları ya da durumu öğrenen kurumlar tarafından yapılabilir. Nüfus müdürlükleri, hastaneler ve kolluk birimleri de bildirimde bulunabilir.

2. Sağlık incelemesi. Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı iddiasında, kişinin resmî sağlık kuruluşunda muayenesi yapılır ve sağlık kurulu raporu alınır. Rapor, kişinin ehliyet durumu ve korunma ihtiyacına ilişkin değerlendirme içerir.

3. Kişinin dinlenmesi. Kısıtlanması istenen kişinin dinlenmesi kuraldır. Sağlık durumu buna imkân vermiyorsa rapordaki tespitler esas alınır.

4. Vasinin belirlenmesi. Mahkeme, görevi yapabilecek durumda olan kişiyi atar. Kanun, eş ve yakın hısımların önceliğini kabul eder.

5. Karar ve ilan. Kısıtlama kararı verilir, vasi atanır ve karar nüfus müdürlüğüne bildirilir. Kararın ilanı bakımından kanunda öngörülen usul uygulanır.

Denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir; belirli işlemler bakımından izni aranır.

Vasinin görev ve yetkileri

Vasi, kısıtlananın hem kişiliğini hem malvarlığını korumakla yükümlüdür. Görev alanı geniştir:

• Kısıtlananı hukuki işlemlerde temsil etmek,
• Malvarlığını özenle yönetmek ve gelirlerini tahsil etmek,
• Bakım, barınma ve sağlık ihtiyaçlarının karşılanmasını sağlamak,
• Malvarlığının defterini tutmak ve dönemsel hesap vermek,
• Kısıtlananın görüşünü, mümkün olduğu ölçüde dikkate almak.

Vasi göreve başlarken malvarlığının defteri düzenlenir. Bu defter, görevin sonunda yapılacak hesap denetiminin dayanağıdır.

Vasi, görevini kanunda öngörülen süre boyunca yürütür; süre sonunda görev yenilenebilir. Dönemsel olarak hesap ve rapor sunma yükümlülüğü vardır.

İzin gerektiren işlemler

Vasinin yetkisi sınırsız değildir. Bazı işlemler için vesayet makamının, bazıları için ayrıca denetim makamının izni gerekir.

İzin gerektiren tipik işlemler:

• Taşınmaz alımı, satımı, rehin edilmesi veya üzerinde ayni hak kurulması,
• Olağan yönetim sınırlarını aşan yapı işleri,
• Ödünç verme ve alma, kambiyo taahhüdü altına girme,
• Bir yıldan uzun süreli kira sözleşmeleri,
• İşletme devri veya ticari işletmeye katılma,
• Mirasın kabulü veya reddi, miras sözleşmeleri,
• Dava açma, sulh olma, tahkim ve konkordato,
• Önemli değerdeki taşınırların devri.

İzinsiz yapılan işlemler geçersizlik tartışması doğurur. Bu nedenle vasinin, işlem öncesinde izin başvurusu yapması esastır.

Vasinin sorumluluğu ve görevden alınması

Vasi, görevini özenle yürütmekle yükümlüdür. Özen yükümlülüğüne aykırı davranışı nedeniyle kısıtlananın uğradığı zarardan sorumlu tutulur.

Görevi kötüye kullanma, hesap vermeme, malvarlığını kısıtlananın yararına aykırı biçimde kullanma gibi hâllerde vasi görevden alınabilir. Bu talep ilgililer tarafından ileri sürülebileceği gibi, denetim sırasında mahkeme tarafından da resen değerlendirilir.

Kısıtlamanın kaldırılması

Kısıtlama sebebi ortadan kalkarsa karar kaldırılır. Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlamada, kaldırma için de resmî sağlık kurulu raporu aranır.

Talep, kısıtlananın kendisi veya ilgililer tarafından ileri sürülebilir. Bağımlılık sebebiyle kısıtlamada, kanunda öngörülen sürenin geçmesi ve durumun düzeldiğinin ortaya konulması aranır.

Miras ve malvarlığı süreçleriyle ilişkisi

Vesayet altındaki kişinin mirasçı olduğu dosyalarda mirasın kabulü veya reddi izne tabidir. Bu nedenle miras süreçlerinde vasinin yetkisinin kapsamı baştan netleştirilmelidir.

Mirasın reddine ilişkin süre ve usul için reddi miras yazımıza bakabilirsiniz.

Değerlendirme

Vasi tayini, koruma amaçlı ancak sonuçları ağır bir kurumdur. Kişinin fiil ehliyetini sınırlandırdığı için somut ihtiyaca uygun olarak talep edilmesi gerekir. Yalnızca belirli bir işlem için koruma gerekiyorsa kayyımlık, daha ölçülü bir çözüm sunar.

Durumunuza uygun yolun belirlenmesi için aile hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.