Yabancı Boşanma Kararının Tanınması ve Tenfizi

Yurt dışında yaşayan ya da bir dönem yurt dışında bulunmuş kişilerin sıkça karşılaştığı durum şudur: boşanma kararı yabancı bir mahkemeden alınmıştır; ancak Türkiye’deki nüfus kaydında kişi hâlâ evli görünmektedir.

Bunun sonuçları somuttur. Yeniden evlenilemez, mal rejimi tasfiye edilmiş sayılmaz, miras ilişkileri eski hâliyle devam eder ve çocuklara ilişkin kayıtlar güncellenmez.

Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de sonuç doğurabilmesi için iki yol vardır.

Yol 1: Nüfus müdürlüğüne başvuru

Nüfus mevzuatında yapılan düzenlemeyle, yabancı ülke mahkemelerinden verilen boşanma kararlarının belirli koşullarda dava açılmaksızın nüfus kayıtlarına tescil edilmesi imkânı getirilmiştir.

Bu yol için aranan temel koşullar:

• Kararın, ilgili ülke hukukuna göre kesinleşmiş olması,
• Her iki eşin birlikte başvurması ya da birlikte düzenlenmiş vekâletnameye dayanılması,
• Kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması,
• Kararın boşanma, evliliğin butlanı veya iptali gibi kişi hâllerine ilişkin olması.

Başvuru, yurt içinde il veya ilçe nüfus müdürlüklerine; yurt dışında ise konsolosluklara yapılır.

Bu yolun avantajı hızıdır. Şartları taşıyan bir dosyada süreç, dava yoluna kıyasla belirgin şekilde kısa sürer.

Buna karşılık en büyük sınırı, her iki eşin birlikte hareket etmesini gerektirmesidir. Eşlerden biri başvurmuyor ya da iletişim kurulamıyorsa bu yol kapalıdır.

Ayrıca yalnızca boşanma sonucu tescil edilir. Kararda yer alan nafaka, tazminat veya mal paylaşımına ilişkin hükümlerin icra edilebilmesi için ayrıca tenfiz kararı gerekir.

Yol 2: Tanıma ve tenfiz davası

Nüfus müdürlüğü yolu kullanılamıyorsa ya da kararın ödeme hükümlerinin de uygulanması gerekiyorsa dava açılır.

Tanıma ve tenfiz ayrımı

Tanıma, yabancı kararın Türkiye’de kesin hüküm ve kesin delil etkisine sahip olmasını sağlar. Boşanmanın nüfus kaydına işlenmesi için yeterlidir.

Tenfiz, kararın icra edilebilir hâle gelmesini sağlar. Nafaka, tazminat veya velayete ilişkin hükümlerin Türkiye’de uygulanabilmesi için gereklidir.

Uygulamada talep çoğunlukla “tanıma ve tenfiz” olarak birlikte ileri sürülür.

Aranan şartlar

Milletlerarası özel hukuk mevzuatı, tenfiz için şu koşulları öngörür:

Karşılıklılık. Türkiye ile kararın verildiği ülke arasında karşılıklılık esasına dayanan anlaşma ya da fiilî uygulama bulunması. Tanıma bakımından bu koşul aranmaz.

Kesinleşme. Kararın, verildiği ülke hukukuna göre kesinleşmiş olması. Kesinleşme şerhinin belgede yer alması gerekir.

Türk mahkemelerinin münhasır yetkisinde olmaması. Kararın konusu, Türk mahkemelerinin münhasıran yetkili olduğu bir alana girmemelidir.

Kamu düzenine aykırı olmaması. Kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması.

Savunma hakkına saygı. Aleyhine karar verilen tarafın, yargılamada usulüne uygun biçimde temsil edilmiş ya da savunma imkânı tanınmış olması.

Bu şartların incelenmesi sırasında mahkeme, yabancı kararın esasını yeniden değerlendirmez. Yani boşanmanın haklı olup olmadığı tartışılmaz; yalnızca yukarıdaki koşullar denetlenir.

Kamu düzeni denetimi

Uygulamada en çok tartışılan şart budur. Kamu düzenine aykırılık dar yorumlanır; kararın Türk hukukundan farklı olması tek başına aykırılık oluşturmaz.

Buna karşılık gerekçesiz kararlar, savunma hakkının hiç tanınmadığı yargılamalar ve çocuğun üstün yararına açıkça aykırı velayet düzenlemeleri bakımından denetim sıkılaşır.

Görevli mahkeme ve usul

Aile mahkemesi görevlidir. Yer bakımından karşı tarafın Türkiye’deki yerleşim yeri; yoksa sâkin olduğu yer mahkemesi yetkilidir. Türkiye’de yerleşim yeri veya sâkin olduğu bir yer bulunmuyorsa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde dava açılabilir.

Dava basit yargılama usulüne göre görülür ve karşı tarafa tebligat yapılması gerekir. Yurt dışında bulunan tarafa tebligat, uluslararası tebligat usullerine göre yapıldığından süreci uzatan başlıca aşamadır.

Dava vekil aracılığıyla yürütülebilir; tarafların Türkiye’ye gelmesi zorunlu değildir.

Gerekli belgeler

Her iki yolda da benzer belgeler istenir:

1. Yabancı mahkeme kararının aslı veya onaylı örneği,
2. Kararın kesinleştiğini gösteren şerh ya da belge,
3. Belgenin apostil onayı; ilgili ülke apostil sözleşmesine taraf değilse konsolosluk onayı,
4. Kararın ve şerhin yeminli tercüman tarafından yapılmış Türkçe çevirisi ve noter onayı,
5. Türk vatandaşları bakımından nüfus kayıt örneği ve kimlik belgeleri,
6. Vekâletname (vekil aracılığıyla yürütülecekse).

Belgelerdeki eksiklik, sürecin en sık uzama nedenidir. Özellikle kesinleşme şerhinin bulunmaması ve apostil onayının alınmamış olması dosyanın beklemesine yol açar.

Karar sonrası: nüfusa tescil

Tanıma kararı kesinleştikten sonra nüfus müdürlüğüne bildirilir ve kayıt güncellenir. Bu aşama tamamlanmadan boşanma, Türkiye’deki işlemler bakımından sonuç doğurmaz.

Tescil sonrasında mal rejiminin tasfiyesi, soyadı işlemleri ve varsa velayete ilişkin talepler gündeme gelebilir. Mal rejimi bakımından boşanmada mal paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

Değerlendirme

Yurt dışında alınan boşanma kararı, Türkiye’de kendiliğinden geçerli hâle gelmez. Her iki eşin birlikte hareket edebildiği dosyalarda nüfus müdürlüğü yolu hızlı sonuç verir; aksi hâlde tanıma ve tenfiz davası açılması gerekir.

Elinizdeki kararın hangi yola uygun olduğunu değerlendirmek için aile hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.