Miras Sebebiyle İstihkak Davası: Şartları ve Süreleri
Miras sebebiyle istihkak davası nedir, kim açabilir? İyi ve kötü niyetli davalıya karşı bir yıl ile on ve yirmi yıllık süreler, ispat, tapu iptali ve iade kapsamı.
Miras sebebiyle istihkak davası, mirasçılık sıfatına dayanılarak terekenin veya tereke malının iadesinin istendiği davadır.
Davanın özelliği, talebin mirasçılık sıfatına dayanmasıdır. Davacı, terekeyi elinde bulunduran kişiden daha güçlü bir mirasçılık hakkına sahip olduğunu ileri sürer.
Hangi hâllerde açılır
Uygulamada karşılaşılan tipik durumlar:
Mirasçılık belgesinin eksik veya hatalı olması. Bazı mirasçıların bilgi dışı bırakılması ve terekenin diğerleri arasında paylaşılması.
Sonradan ortaya çıkan mirasçılık. Soybağı davası sonucu mirasçılık sıfatı kazanılması, evlat edinmenin tespiti veya nüfus kayıtlarındaki düzeltmeler.
Vasiyetnamenin sonradan bulunması. Atanmış mirasçının, terekeyi paylaşmış yasal mirasçılara karşı talepte bulunması.
Vasiyetnamenin iptali sonrası. Vasiyetnameye dayanarak malvarlığını devralan kişiden iade istenmesi.
Mirastan çıkarma veya yoksunluk hâlleri. Mirastan yoksun olduğu tespit edilen kişinin elinde bulundurduğu malların iadesi.
Yurt dışında yaşayan mirasçının durumu. Türkiye’deki terekenin, diğer mirasçılar tarafından paylaşılmış olması.
Kim dava açabilir
Yasal veya atanmış mirasçı. Mirasçılık sıfatına sahip olan ve terekeden veya tereke malından yararlanamayan kişi.
Davacının, davalıya göre daha güçlü veya eşit bir mirasçılık hakkına sahip olduğunu ileri sürmesi gerekir.
Mirası reddeden mirasçı bu davayı açamaz. Mirasçının kendi mirasçıları ise dava hakkını devralır.
Kime karşı açılır
Terekeyi veya tereke malını elinde bulunduran kişiye karşı açılır. Bu kişi:
- Kendisini mirasçı sayan ve terekeyi elinde bulunduran diğer mirasçı,
- Vasiyetnameye dayanarak malvarlığını devralan kişi,
- Mirasçılık belgesine dayanarak tescil yaptırmış kişi olabilir.
Üçüncü kişilere karşı durum. Tereke malı iyi niyetli üçüncü kişiye devredilmişse, tapu siciline güven ilkesi gereği o kişi korunabilir. Bu hâlde devredene karşı tazminat talep edilir.
Süreler
Kanun, davalının iyi niyetli olup olmamasına göre farklı süreler öngörür.
| Davalının durumu | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| İyi niyetli | 1 yıl | Davacının, mirasçılık sıfatını ve davalının elinde bulundurmasını öğrendiği tarih |
| İyi niyetli | 10 yıl (her hâlde) | Ölüm veya vasiyetnamenin açılması tarihi |
| Kötü niyetli | 20 yıl | Ölüm veya vasiyetnamenin açılması tarihi |
Bu süreler hak düşürücüdür.
Kötü niyet kavramı burada belirleyicidir: davalının, davacının mirasçılık hakkını bildiği veya bilmesi gerektiği hâllerde yirmi yıllık süre uygulanır. Örneğin diğer mirasçının varlığını bilerek mirasçılık belgesinde onu göstermeyen kişi kötü niyetli sayılır.
Öğrenme tarihinin belgelenmesi önemlidir: tapu kaydının incelendiği tarih, mirasçılık belgesinin öğrenildiği tarih, mahkeme kararının tebliğ tarihi.
Talepler ve iade kapsamı
Aynen iade. Terekenin veya tereke malının olduğu gibi geri verilmesi.
Tapu iptali ve tescil. Taşınmazlar bakımından, tapu kaydının iptali ve davacının payı oranında adına tescili.
Ürün ve gelirlerin iadesi. Kira gelirleri, tarımsal ürünler, faiz ve temettü gelirleri.
Değerin ödenmesi. Mal yok olmuş veya devredilmişse değerinin ödenmesi.
İade kapsamı davalının durumuna göre değişir:
- İyi niyetli davalı: Kural olarak elinde kalanı ve elde ettiği gelirleri iade eder; yaptığı zorunlu ve yararlı masrafları talep edebilir.
- Kötü niyetli davalı: Elde ettiği tüm gelirleri ve elde edebileceği gelirleri de iade eder; sorumluluğu daha geniştir.
Deliller
Davanın iki ayağı vardır: mirasçılık sıfatının ispatı ve malın terekeye ait olduğunun ispatı.
Mirasçılık sıfatına ilişkin:
- Nüfus kayıt örnekleri ve aile kütüğü kayıtları,
- Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) veya bunun iptali talebi,
- Soybağı tespitine ilişkin mahkeme kararları,
- Evlat edinme kararları,
- Vasiyetname ve açılma tutanağı,
- Yabancı ülkede düzenlenmiş belgeler bakımından apostil ve tercüme.
Malın terekeye ait olduğuna ilişkin:
- Tapu kayıtları ve tarihsel dökümler,
- Araç kayıtları,
- Banka hesap kayıtları ve kasa kiralama kayıtları,
- Şirket pay kayıtları,
- Ölüm tarihine yakın döneme ait malvarlığı beyanları,
- Veraset ve intikal vergisi beyanı,
- Tanık beyanları.
Tedbir talebi. Dava ile birlikte, taşınmazın tapu kaydına ihtiyati tedbir şerhi işlenmesi ve taşınırlar bakımından ihtiyati tedbir istenmelidir. Aksi hâlde dava sürerken mal üçüncü kişiye devredilebilir ve iyi niyet koruması gündeme gelir.
Benzer davalardan ayrım
| Dava | Dayanak | Süre | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Miras sebebiyle istihkak | Mirasçılık sıfatı | 1 / 10 / 20 yıl | Terekenin veya malın iadesi |
| Muris muvazaası | Miras bırakanın danışıklı devri | Süre yok | Tapu iptali ve tescil |
| Tenkis | Saklı payın ihlali | 1 / 10 yıl | Saklı payı aşan kısmın indirilmesi |
| Vasiyetnamenin iptali | Şekil, ehliyet, irade sakatlığı | 1 / 10 / 20 yıl | Vasiyetnamenin hükümsüzlüğü |
| Tapu iptali ve tescil (genel) | Mülkiyet hakkı | Duruma göre | Tescilin düzeltilmesi |
Muris muvazaası, miras bırakanın sağlığında yaptığı danışıklı devirlere karşı açılır ve süreye tabi değildir. İstihkak davası ise ölümden sonra terekeyi elinde bulunduran kişiye karşı, mirasçılık sıfatına dayanılarak açılır.
Bu iki dava sıklıkla karıştırılır. Muvazaa iddiası bakımından muris muvazaası davası yazımıza bakabilirsiniz.
Görevli ve yetkili mahkeme
Görevli mahkeme. Asliye hukuk mahkemesi.
Yetkili mahkeme. Miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesi. Taşınmaza ilişkin tapu iptali talebi bulunuyorsa taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin kesin yetkisi gündeme gelir.
Mirasçılık belgesinin iptali ile ilişkisi
Terekenin paylaşımı çoğu zaman hatalı bir mirasçılık belgesine dayanır. Bu hâlde iki adım birlikte yürütülür:
- Mirasçılık belgesinin iptali. Belgenin gerçek duruma aykırı olduğunun tespiti. Mirasçılık belgesi kesin hüküm oluşturmadığından her zaman iptali istenebilir.
- İstihkak talebi. Yeni duruma göre terekedeki payın iadesi.
Bu iki talebin aynı dilekçede kademeli olarak ileri sürülmesi süreç ekonomisi bakımından yerinde olur.
Değerlendirme
Miras sebebiyle istihkak dosyalarında sonucu belirleyen üç unsur vardır: davalının iyi veya kötü niyetli olduğunun ortaya konularak uygulanacak sürenin belirlenmesi, mirasçılık sıfatının nüfus ve mahkeme kayıtlarıyla eksiksiz ispatı ve dava ile birlikte tapu kaydına ihtiyati tedbir şerhi işlenmesinin sağlanması.
Süreç değerlendirmesi için miras hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Miras sebebiyle istihkak davası nedir?
Yasal veya atanmış mirasçının, kendisinden önce gelen ya da kendisiyle birlikte mirasçı olan bir kişiden terekeyi veya tereke malını elde etmek için açtığı davadır. Davanın temelinde mirasçılık sıfatının daha güçlü olduğu iddiası yer alır.
Dava süresi ne kadar?
İyi niyetli davalıya karşı, davacının mirasçılık sıfatını ve elinde bulundurma durumunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde ölüm ya da vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır. Kötü niyetli davalıya karşı süre yirmi yıldır.
Bu dava ile muris muvazaası davası aynı şey mi?
Hayır. Muris muvazaasında miras bırakanın sağlığında yaptığı danışıklı devir iptal edilir. İstihkak davasında ise terekeyi elinde bulunduran kişiye karşı, mirasçılık sıfatına dayanılarak iade istenir. Dayanaklar ve süreler farklıdır.
Davada neler talep edilebilir?
Terekenin veya tereke malının aynen iadesi, taşınmazlar bakımından tapu kaydının iptali ve tescili, elde edilen ürün ve gelirlerin iadesi ile malın yok olması hâlinde değerinin ödenmesi talep edilebilir. İade kapsamı davalının iyi niyetli olup olmamasına göre değişir.