Vasiyetnamenin İptali Davası: Sebepler ve Bir Yıllık Süre

Vasiyetname, miras bırakanın ölümünden sonra hüküm doğuracak biçimde yaptığı tek taraflı bir ölüme bağlı tasarruftur.

Kanun, vasiyetnameyi sıkı şekil şartlarına bağlamıştır. Bu şartlara uyulmaması veya iradenin sakatlanması hâlinde vasiyetnamenin iptali istenebilir.

Vasiyetname türleri ve şekil şartları

El yazılı vasiyetname

Aranan koşullar:

• Vasiyetnamenin tamamının miras bırakanın el yazısıyla yazılması,
• Düzenlendiği yer ile gün, ay ve yılın belirtilmesi,
• Miras bırakan tarafından imzalanması.

En sık karşılaşılan geçersizlik sebepleri: metnin bilgisayarda yazılıp yalnızca imzalanması, tarihin yazılmaması, sonradan başka bir el tarafından ekleme yapılması.

El yazılı vasiyetname, açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine ya da yetkili memura bırakılabilir; ancak bu zorunlu değildir.

Resmî vasiyetname

Noter, sulh hâkimi veya yetkili memur önünde iki tanığın katılmasıyla düzenlenir. İki usul vardır: miras bırakanın okuyup imzalaması ya da okuyup imzalayamadığı hâllerde memurun tanıklar önünde okuması.

Tanıklık yasakları önemlidir. Fiil ehliyeti bulunmayanlar, kamu hizmetinden yasaklılar, okur yazar olmayanlar, miras bırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri tanık olamaz. Ayrıca memur ve tanıklar ile bunların yakınlarına vasiyetnameyle kazandırma yapılamaz.

Tanıklık yasağına aykırılık, uygulamada en sık rastlanan iptal sebeplerinden biridir.

Sözlü vasiyetname

Yalnızca olağanüstü durumlarda yapılabilir: yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi hâllerde resmî veya el yazılı vasiyetname yapma imkânının bulunmaması.

Miras bırakan son arzularını iki tanığa anlatır; tanıklar bunu yazıya geçirerek vakit geçirmeksizin sulh veya asliye mahkemesine verir ya da mahkemede beyanda bulunur.

Miras bırakan sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma imkânına kavuşursa, bir ay geçmesiyle sözlü vasiyetname hükümsüz hâle gelir.

İptal sebepleri

1. Tasarruf ehliyetinin bulunmaması

Vasiyetname yapabilmek için miras bırakanın:

• On beş yaşını doldurmuş olması,
• Ayırt etme gücüne sahip olması gerekir.

Ayırt etme gücünün bulunmadığı hâller: ileri düzey demans ve Alzheimer, ağır psikiyatrik hastalık, geçici olarak ayırt etme gücünü kaldıran ilaç veya alkol etkisi.

İspatta kullanılan deliller:

• Vasiyetname tarihine yakın sağlık kayıtları ve raporlar,
• Kullanılan ilaçlara ilişkin reçete kayıtları,
• Hastane yatış ve muayene kayıtları,
• Adli Tıp Kurumu veya üniversite hastanesinden alınacak bilirkişi raporu,
• Miras bırakanı o dönemde gören tanıkların beyanları,
• Vasiyetname öncesi ve sonrasındaki hukuki işlemler.

Vesayet altına alınmış olması tek başına ehliyetsizlik anlamına gelmez; ayırt etme gücünün vasiyetname anında bulunup bulunmadığı araştırılır.

2. İrade sakatlığı

Vasiyetnamenin yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucu yapılması hâlinde iptal istenebilir.

Uygulamada karşılaşılan durumlar: bakıma ihtiyaç duyan miras bırakanın bakıcı veya yakın tarafından yönlendirilmesi, diğer mirasçılar hakkında gerçek dışı bilgi verilerek karar alınmasının sağlanması, sosyal izolasyon oluşturularak baskı kurulması.

3. İçeriğin hukuka veya ahlaka aykırı olması

Vasiyetnamenin içeriğinin, bağlandığı koşulların veya yüklemelerin hukuka ya da ahlaka aykırı olması hâlinde iptal istenebilir.

4. Şekle aykırılık

Kanunda öngörülen şekil şartlarına uyulmaması. En sık karşılaşılanlar:

• El yazılı vasiyetnamede metnin tamamının el yazısıyla olmaması,
• Tarih veya yer bilgisinin bulunmaması,
• İmzanın eksik olması,
• Resmî vasiyetnamede tanık sayısının veya niteliğinin uygun olmaması,
• Tanıklık yasağına aykırılık,
• Sözlü vasiyetnamede olağanüstü durum koşulunun bulunmaması.

Kim dava açabilir

Vasiyetnamenin iptalinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı dava açabilir:

• Yasal mirasçılar,
• Atanmış mirasçılar,
• Vasiyet alacaklıları,
• Önceki bir vasiyetnameyle lehine kazandırma yapılmış kişiler.

Mirası reddeden mirasçı dava hakkını kaybeder.

Süreler

Bir yıl. Davacının, vasiyetnameyi ve iptal sebebini, ayrıca kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren.

On yıl. İyi niyetli davalılara karşı, vasiyetnamenin açılmasından itibaren.

Yirmi yıl. Kötü niyetli davalılara karşı.

Bu süreler hak düşürücüdür. Öğrenme tarihi bakımından, vasiyetnamenin açılması tutanağının tebliğ tarihi esas alınır.

Def’i olarak ileri sürme. İptal sebebi, kendisine karşı açılan bir davada savunma olarak her zaman ileri sürülebilir.

Vasiyetnamenin açılması: ayrı bir süreç

Vasiyetnamenin açılması, iptal davasından farklı bir işlemdir.

Süreç:

1. Vasiyetname, tesliminden itibaren bir ay içinde sulh hâkimi tarafından açılır ve okunur.
2. İlgililer davet edilebilir; katılmayanlara vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısmı tebliğ edilir.
3. Mirasta hak sahibi olanlara, istemleri hâlinde masrafı kendilerine ait olmak üzere vasiyetnamenin onaylı örneği verilir.
4. Mirasçı atanan kişiye, itiraz edilmemesi hâlinde belirli süre sonunda mirasçılık belgesi verilir.

Tebliğ tarihi, bir yıllık iptal davası süresinin başlangıcı bakımından belirleyicidir. Bu nedenle tebligat evrakının saklanması önemlidir.

Dava ve deliller

Görevli ve yetkili mahkeme. Asliye hukuk mahkemesi. Yetkili mahkeme, miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir.

Toplanacak deliller:

1. Vasiyetnamenin aslı ve açılma tutanağı,
2. Miras bırakanın sağlık kayıtlarının tam dökümü (özellikle vasiyetname tarihinden önceki ve sonraki dönem),
3. Reçete ve ilaç kullanım kayıtları,
4. El yazısı ve imza incelemesi için karşılaştırma belgeleri,
5. Vasiyetnameyi düzenleyen noter kayıtları ve tanık bilgileri,
6. Tanıkların miras bırakanla akrabalık durumuna ilişkin nüfus kayıtları,
7. Miras bırakanı o dönemde gören kişilerin tanıklığı,
8. Aynı döneme ait diğer hukuki işlemler (satış, vekâletname, banka işlemleri).

Bilirkişi incelemesi. Ehliyetsizlik iddiasında Adli Tıp Kurumu veya üniversite hastanesinden rapor alınır. Şekil ve el yazısı iddialarında grafolojik inceleme yapılır.

Tedbir talebi. Vasiyetnameye dayanılarak taşınmazın devredilmesini önlemek için tapu kaydına ihtiyati tedbir şerhi işlenmesi istenmelidir.

İptalin sonuçları

Tam iptal. Vasiyetname hiç yapılmamış gibi sonuç doğurur; miras yasal mirasçılık kurallarına göre paylaştırılır.

Kısmi iptal. Yalnızca belirli hükümlerin hukuka aykırı olması hâlinde o hükümler iptal edilir, diğerleri geçerliliğini korur.

Önceki vasiyetnamenin durumu. Yeni vasiyetname iptal edilirse, önceki vasiyetnamenin yürürlükte olup olmadığı ayrıca değerlendirilir.

Yapılan kazandırmaların iadesi. İptal kararı üzerine vasiyetnameye dayanarak alınan malvarlığının iadesi gerekir. İade kapsamı, alanın iyi niyetli olup olmadığına göre belirlenir.

Tenkis ile ilişkisi

Vasiyetname geçerli olmakla birlikte saklı payları ihlal ediyorsa iptal değil tenkis davası açılır. Bu iki dava kademeli olarak birlikte kurulabilir: öncelikle iptal, kabul edilmemesi hâlinde tenkis. Tenkis bakımından tenkis davası yazımıza bakabilirsiniz.

Değerlendirme

Vasiyetnamenin iptali dosyalarında sonucu belirleyen üç unsur vardır: tebliğ tarihinden itibaren bir yıllık sürenin kaçırılmaması, miras bırakanın vasiyetname tarihindeki sağlık durumuna ilişkin kayıtların eksiksiz toplanması ve iptal ile tenkis taleplerinin kademeli olarak birlikte ileri sürülmesi.

Süreç değerlendirmesi için miras hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.