Soybağının Reddi Davası: Süreler, Taraflar ve DNA İncelemesi

Türk hukukunda evlilik içinde doğan çocuğun babası, kural olarak annenin kocasıdır. Bu kural babalık karinesi olarak adlandırılır ve evlilik devam ederken ya da evliliğin sona ermesinden itibaren belirli bir süre içinde doğan çocuklar bakımından uygulanır.

Karine, aksi ispat edilinceye kadar geçerlidir. Soybağının reddi davası, bu karinenin çürütülmesini sağlayan yoldur.

Karineye dayanan soybağı ne anlama gelir?

Babalık karinesi gereği çocuk, herhangi bir işlem yapılmaksızın kocanın nüfusuna kaydedilir. Bunun sonuçları geniştir: çocuk kocanın soyadını alır, ona mirasçı olur, koca çocuğun bakım ve eğitim giderlerinden sorumlu olur ve velayet ilişkisi kurulur.

Bu sonuçların ortadan kalkması ancak mahkeme kararıyla mümkündür. Tarafların anlaşması, nüfus müdürlüğüne başvuru ya da DNA raporunun tek başına ibrazı yeterli değildir.

Davayı kimler açabilir?

Kanun, dava hakkını sınırlı biçimde tanır.

Koca. Çocuğun kendisinden olmadığını ileri süren kocadır. Uygulamada davaların büyük kısmı bu şekilde açılır.

Çocuk. Çocuk da soybağının reddini isteyebilir. Küçük olduğu dönemde bu hak, kendisine atanacak kayyım aracılığıyla kullanılır.

Bunların dışındaki kişilerin kural olarak dava hakkı yoktur. Annenin bu davayı açma hakkı bulunmaz. Kocanın ölmüş, gaipliğine karar verilmiş ya da sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmiş olması gibi hâllerde ise altsoyu, anne ve babası ile çocuğun gerçek babası olduğunu iddia eden kişiye dava hakkı tanınmıştır.

Dava, koca tarafından açılıyorsa anne ve çocuğa; çocuk tarafından açılıyorsa anne ve kocaya karşı yöneltilir.

İspat: karinenin gücü doğum zamanına bağlıdır

Kanun, ispat yükü bakımından ikili bir ayrım yapar.

Evlilik içinde ana rahmine düşen çocukta. Kocanın, çocuğun kendisinden olmadığını ispat etmesi gerekir. Bu, güçlü bir karineyi çürütmeyi gerektirir.

Evlenmeden önce veya ayrı yaşama sırasında ana rahmine düşen çocukta. Bu hâlde ispat yükü hafifler. Kocanın ayrıca bir ispat yükü altına girmesi beklenmez; karşı tarafın soybağını ortaya koyması gerekir.

İspatın merkezinde biyolojik inceleme yer alır. DNA analizi, soybağı uyuşmazlıklarında sonuca en yakın delildir.

Taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesinde zorunlu olan incelemelere katlanmakla yükümlüdür. Haklı sebep olmaksızın incelemeden kaçınılması hâlinde hâkim, bu tutumu dosyadaki diğer verilerle birlikte değerlendirerek sonuca varabilir.

Bunun yanında değerlendirilen diğer deliller: tarafların ayrı yaşadığına ilişkin adres kayıtları, yurt dışında bulunma kayıtları, sağlık raporları ve tanık beyanları.

Süreler: davanın en kritik yönü

Soybağının reddi davasında süre, esasa ilişkin tartışmanın önündedir. Süresi içinde açılmayan dava, biyolojik gerçeklik ne olursa olsun reddedilir.

Koca bakımından: Doğumu ve baba olmadığını veya annenin o sırada başka bir erkekle ilişkide bulunduğunu öğrenmesinden itibaren bir yıl; her hâlde doğumdan itibaren beş yıl.

Çocuk bakımından: Ergin olmasından itibaren bir yıl.

Bu süreler hak düşürücü niteliktedir.

Kanun, önemli bir esneklik de tanır: gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa, bu sebebin ortadan kalkmasından itibaren bir ay içinde dava açılabilir. Bu istisnanın uygulanabilmesi için gecikme sebebinin somut olarak ortaya konulması gerekir; örneğin durumun çok sonradan öğrenilmesi ve bunun belgelenebilmesi.

Yargılamada dikkat edilenler

Dava aile mahkemesinde görülür. Çocuğun menfaatini korumak üzere kayyım atanması gündeme gelir.

Yargılamada çocuğun üstün yararı gözetilir. Bu, davanın sonucunu değiştirmez; ancak sürecin yürütülme biçimini etkiler. Özellikle çocuğun yaşı ve mevcut aile bağları dikkate alınarak inceleme yapılır.

Dava sırasında nafaka yükümlülüğünün durumu da tartışma konusu olabilir. Soybağı henüz reddedilmediği için kocanın yükümlülükleri kural olarak devam eder.

Kararın sonuçları

Dava kabul edilirse, koca ile çocuk arasındaki soybağı geçmişe etkili olarak ortadan kalkar. Doğuracağı sonuçlar:

• Çocuğun nüfus kaydı düzeltilir ve annenin soyadını alır,
• Mirasçılık ilişkisi sona erer,
• Nafaka yükümlülüğü ortadan kalkar,
• Velayet ilişkisi son bulur.

Geçmişe yönelik olarak ödenmiş nafakaların geri istenip istenebileceği, somut olayın koşullarına göre değerlendirilen bir konudur.

Karar kesinleştikten sonra çocuğun gerçek babayla soybağının kurulması ayrı bir süreçtir. Bu, babanın tanıma beyanıyla ya da açılacak babalık davasıyla mümkün olur. Bu süreçler için imam nikâhlı kadının hakları yazımızda yer alan soybağı bölümüne bakabilirsiniz.

Nüfus kaydının düzeltilmesi davasıyla karıştırılmaması

Uygulamada bu iki dava sıkça karıştırılır.

Nüfus kaydının düzeltilmesi davası; kayıttaki maddi hataların, yazım yanlışlarının veya yanlış bilgilerin düzeltilmesine ilişkindir. Soybağının reddi ise soybağı ilişkisinin kendisini ortadan kaldıran bir davadır.

Yanlış dava türüyle açılan talepler, esasa girilmeksizin reddedilebilir. Nüfus kaydındaki düzeltmelere ilişkin süreçler için doğum yeri değiştirme davası yazımıza bakabilirsiniz.

Değerlendirme

Soybağının reddi davasında sonucu belirleyen iki unsur vardır: sürenin kaçırılmaması ve biyolojik incelemenin dosyaya girmesi. Süre bakımından kanunun tanıdığı esneklik ancak gecikmenin haklı sebebi ortaya konulduğunda işler.

Durumunuza ilişkin süre değerlendirmesi için aile hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.