İmza, E-İmza ve Cayma: Sözleşmede 5 Kritik Soru

Sözleşme ilişkilerinde en sık sorulan sorular, sözleşmenin nasıl kurulduğu ve nasıl geri alınabileceği üzerinedir.

Aşağıda uygulamada en çok karşılaştığımız beş soru ele alınmıştır.

1. Islak imza mı, elektronik imza mı gerekir?

Türk hukukunda güvenli elektronik imza, elle atılan imzayla aynı hukuki sonucu doğurur. Elektronik imzayla oluşturulan veriler senet hükmündedir.

Elektronik imzayla yapılamayan işlemler:

• Kanunun resmî şekle veya özel bir merasime tabi tuttuğu hukuki işlemler,
• Teminat sözleşmeleri.

Buna göre taşınmaz satışı, evlilik sözleşmesi, kefalet ve ipotek gibi işlemler güvenli elektronik imzayla gerçekleştirilemez.

Karıştırılmaması gereken ayrım:

Tür	Hukuki değer
Güvenli elektronik imza (nitelikli sertifika)	Islak imza ile eşdeğer, senet hükmünde
Mobil imza (nitelikli sertifikaya dayalı)	Güvenli elektronik imza sayılır
E-posta altına yazılan isim	İmza değil; ancak delil değeri taşır
Tarayıcıdan geçirilmiş imza görüntüsü	İmza değil; ancak delil değeri taşır
Tablet üzerinde parmakla atılan imza	Güvenli elektronik imza sayılmaz

KEP (kayıtlı elektronik posta). Bildirimin yapıldığını ve içeriğini ispatlar. Tacirler arasındaki ihtar ve bildirimlerde noter yerine kullanılabilir; bu, hem hızlı hem de düşük maliyetlidir.

Pratik öneri. Islak imzalı sözleşmenin taranmış hâli, sözleşmede kabul edilmişse taraflar arasında geçerli sayılır. Ancak yüksek tutarlı ve uzun süreli sözleşmelerde ıslak imzalı nüsha bulundurulması yerinde olur.

2. WhatsApp ve e-posta yazışması sözleşme yerine geçer mi?

Şekle tabi olmayan sözleşmeler kural olarak hiçbir biçim şartına bağlı değildir. Bu nedenle yazışmalar sözleşmenin kurulduğunu gösterebilir.

Sözleşme kurulmuş sayılır eğer:

• Esaslı noktalarda (konu, bedel, süre) anlaşma varsa,
• Tarafların bağlanma iradesi anlaşılabiliyorsa,
• Kabul beyanı, öneriye uygun ve kayıtsız şartsızsa.

Sözleşme kurulmuş sayılmaz eğer:

• Yazışmalar yalnızca müzakere aşamasını gösteriyorsa,
• “Sözleşme imzalandıktan sonra başlarız” gibi kayıtlar varsa,
• Kanun resmî şekil öngörüyorsa.

Delil değeri. Yazışmalar, sözleşmenin içeriğinin ve tarafların davranışlarının ispatında kullanılır. Uygulamada sıkça belirleyici olur.

Dikkat edilmesi gerekenler:

• Yazışmaların kesintisiz ve bağlamıyla birlikte sunulması. Seçilmiş ekran görüntüleri, karşı tarafın devamını sunmasıyla aleyhe dönebilir.
• Kayıtların cihazda saklanması; gerekiyorsa noter tespiti yapılması.
• Karşı tarafın hesap sahibi olduğunun ortaya konulması.
• Yazışmanın hukuka uygun elde edilmiş olması.

Ticari işlerde ek boyut. Faturaya sekiz gün içinde itiraz edilmemesi, içeriğinin kabul edildiği sonucunu doğurabilir. Bu nedenle hatalı faturalara süresi içinde yazılı itiraz edilmelidir.

3. Sözlü anlaşma geçerli mi, nasıl ispatlanır?

Geçerlilik. Kanunun şekil öngörmediği hâllerde sözlü sözleşme geçerlidir.

Sorun ispatta çıkar. Hukuk usulünde, belirli tutarı aşan hukuki işlemlerin senetle ispatı kuralı bulunur. Bu tutarın üzerindeki işlemler bakımından tanık dinlenmesi kural olarak mümkün değildir.

İstisnalar:

• Karşı tarafın açık rızası hâlinde tanık dinlenebilir,
• Delil başlangıcı bulunması hâlinde tanık dinlenebilir. Delil başlangıcı; iddia edilen işlemi tamamen ispatlamaya yetmeyen ancak varlığına delalet eden, karşı taraftan sadır olmuş yazılı bir delildir. Örneğin işlemi teyit eden bir e-posta veya mesaj.
• Senet alınmasının imkânsız veya olağan dışı olduğu hâller,
• Ticari defterler ve fatura kayıtları,
• Banka kayıtları ve ödeme dekontları.

Pratik sonuç. Sözlü anlaşmadan sonra karşı tarafa gönderilen tek bir teyit e-postası, sonraki davada belirleyici olabilir. Bu nedenle her sözlü mutabakatın yazılı teyidi alınmalıdır.

4. Sözleşmeden nasıl vazgeçilebilir: cayma, iptal, dönme, fesih

Bu dört kavram sıkça karıştırılır; sonuçları farklıdır.

Cayma hakkı

Tüketici işlemlerinde kanunla tanınmış, sebep gösterilmeksizin kullanılabilen bir haktır.

Sözleşme türü	Cayma süresi
Mesafeli sözleşmeler	14 gün
Kapıdan (iş yeri dışında) satışlar	14 gün
Devre tatil sözleşmeleri	14 gün
Ön ödemeli konut satışı	14 gün (kanuni koşullarla)
Tüketici kredisi	14 gün

Süre, malın teslim alındığı veya sözleşmenin kurulduğu tarihten işler. Satıcının cayma hakkı konusunda bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmemesi hâlinde süre uzar.

Cayma hakkının bulunmadığı hâller: kişiye özel üretilen mallar, hızlı bozulan mallar, ambalajı açılmış hijyenik ürünler, dijital içerik teslimi başlamış hizmetler ve kanunda sayılan diğer hâller.

Tacirler arasında kanuni cayma hakkı bulunmaz; sözleşmeyle kararlaştırılması gerekir.

İptal (iradenin sakatlanması)

Yanılma, aldatma, korkutma veya aşırı yararlanma hâlinde sözleşmeyle bağlı olmadığının bildirilmesi. Süre bir yıldır ve öğrenme ya da korkunun etkisinin kalkmasından itibaren işler.

Dönme

Sözleşme geriye etkili tasfiye edilir; verilenler geri istenir. Karşı tarafın temerrüdü hâlinde, usulüne uygun süre verildikten sonra kullanılır.

Fesih

İleriye etkilidir; o ana kadarki edimler yerinde kalır. Sürekli borç ilişkilerinde uygulanır.

Özet ayrım:

Yol	Sebep gerekir mi	Etki	Süre
Cayma	Gerekmez	Geriye	14 gün (tüketici)
İptal	Gerekir (irade sakatlığı)	Geriye	1 yıl
Dönme	Gerekir (temerrüt)	Geriye	Sözleşme/kanun
Fesih	Duruma göre	İleriye	Sözleşme/kanun

5. Boş sözleşme veya beyaza imza atmanın sonucu nedir?

Bu, sözleşme hukukunda en ağır sonuç doğuran davranıştır.

Hukuki durum. Boş belgeye imza atan kişi, belgenin anlaşmaya aykırı doldurulduğunu ileri sürebilir; ancak ispat yükü kendisindedir. Bu ispat pratikte çok güçtür.

Senette durum daha ağırdır. Boş senet imzalanması hâlinde:

• Senet, kambiyo senetlerine özgü icra takibine konu edilebilir,
• Ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine itiraz edilmesi gerekir,
• İmzaya itiraz edilmemişse imza ikrar edilmiş sayılır,
• Menfi tespit davası açılarak takibin durdurulması istenmelidir.

Ayrıntılar için zorla senet imzalatma ve menfi tespit davası yazılarımıza bakabilirsiniz.

Yapılması gerekenler:

1. Hiçbir koşulda boş belge veya boş senet imzalanmaması,
2. İmzalanacak metindeki boş alanların çizilmesi,
3. Miktar hanelerinin yazı ve rakamla doldurulması,
4. Her sayfanın paraflanması,
5. İmzalı bir nüshanın alınması,
6. Nüsha verilmiyorsa belgenin fotoğraflanması ve bu durumun kayda geçirilmesi.

İbraname ve feragat belgelerinde de aynı kural geçerlidir. Özellikle iş ilişkisinin sona ermesinde imzalanan belgeler, hakların tümüyle sona erdiği anlamına gelebilir. Bu belgeler imzalanmadan önce mutlaka okunmalı; içeriğe katılınmıyorsa ihtirazi kayıt düşülmelidir.

Değerlendirme

Bu beş başlıkta sonucu belirleyen üç unsur vardır: şekle tabi işlemlerde elektronik imzanın yeterli olmadığının bilinmesi, sözlü mutabakatların yazılı teyit ile delil başlangıcına dönüştürülmesi ve hiçbir koşulda boş belge imzalanmaması.

Sözleşme incelemesi için sözleşmeler hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.