Boşanmada Mal Kaçırma: Alınabilecek Önlemler ve Dava Yolları

Boşanma sürecinde en sık karşılaşılan senaryolardan biri, eşlerden birinin malvarlığını dava öncesinde ya da dava sürerken elden çıkarmasıdır. Taşınmazın bir yakına devredilmesi, banka hesaplarının boşaltılması, şirket paylarının aktarılması ya da aracın satılması bu kapsamdadır.

Hukuk bu duruma karşı iki tür araç sunar: önleyici önlemler ve devir gerçekleştikten sonra başvurulacak yollar. Önleyici önlemler her zaman daha etkilidir.

Önleyici önlemler

Aile konutu şerhi

Aile konutu olarak kullanılan taşınmaz tek bir eşin adına kayıtlı olsa dahi, diğer eş tapu müdürlüğüne başvurarak aile konutu şerhi konulmasını isteyebilir.

Şerh konulduğunda malik eş, diğer eşin açık rızası olmaksızın konutu devredemez, üzerinde ipotek kuramaz ve konutla ilgili kira sözleşmesini feshedemez.

Bu, en hızlı ve en pratik önlemdir; dava açılması gerekmez. Başvuru için taşınmazın fiilen aile konutu olarak kullanıldığının ortaya konulması gerekir. Adres kaydı, abonelik faturaları ve muhtarlıktan alınacak belge bu amaca hizmet eder.

Tasarruf yetkisinin sınırlandırılması

Malvarlığının korunması bakımından kanunda özel bir imkân öngörülmüştür. Eşlerden birinin istemi üzerine hâkim, belirli malvarlığı değerleriyle ilgili işlemlerin ancak onun rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir.

Bu karar tapu, trafik tescil ve ticaret sicili kayıtlarına işlenebilir. Böylece devrin önüne fiilen geçilmiş olur.

Talep için boşanma davası açılmış olması şart değildir. Malvarlığının tehlikeye düştüğüne ilişkin somut verilerin sunulması gerekir: satış ilanları, tapu işlem hazırlıkları, hesaplardan yapılan olağan dışı çıkışlar, üçüncü kişilerle yapılan görüşmelere ilişkin bilgiler.

İhtiyati tedbir

Boşanma davası açılmışsa, dava kapsamında taşınmazların devrinin önlenmesi için ihtiyati tedbir istenebilir. Tedbir kararı tapuya işlendiğinde devir işlemi yapılamaz.

Tedbir talebinin somut gerekçelere dayandırılması gerekir. Genel nitelikli endişe beyanları yeterli görülmez.

Malvarlığı tespiti

Önlem alınabilmesi için önce malvarlığının bilinmesi gerekir. Eşin malvarlığı doğrudan sorgulanamaz; bu bilgilerin mahkeme aracılığıyla istenmesi gerekir.

Dava veya tedbir talebi kapsamında şu kurumlardan bilgi istenebilir: tapu müdürlükleri, trafik tescil kayıtları, bankalar, Merkezi Kayıt Kuruluşu, ticaret sicil müdürlükleri, SGK ve vergi daireleri.

Talebin kapsamının baştan geniş kurulması önemlidir; sonradan yapılan ek taleplerle geçen süre, malların elden çıkarılmasına imkân tanır.

Devir gerçekleştiyse: eklenecek değerler

Devir yapılmışsa mal rejiminin tasfiyesinde devreye giren bir düzeltme mekanizması vardır.

Kanun, aşağıdaki değerlerin artık değere eklenmesini öngörür:

• Eşin, mal rejiminin sona ermesinden önceki belirli bir dönem içinde diğer eşin rızası olmaksızın yaptığı olağan hediyeler dışındaki karşılıksız kazandırmalar,
• Eşin, katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler.

Bu değerler fiilen elde bulunmasa dahi hesaba katılır. Yani devredilen taşınmazın değeri, tasfiye hesabında sanki hâlâ malvarlığındaymış gibi dikkate alınır.

İkinci hâlde devralan üçüncü kişiye karşı da talep yöneltilebilir. Bunun için üçüncü kişinin durumu bildiğinin ya da bilebilecek durumda olduğunun ortaya konulması gerekir.

Muvazaa iddiası

Devrin görünürde yapıldığı, tarafların gerçekte mülkiyeti geçirme iradesi taşımadığı ileri sürülüyorsa muvazaa iddiası gündeme gelir. Kabul edilirse işlem baştan geçersiz sayılır ve tapu iptali istenebilir.

Muvazaa değerlendirmesinde dikkate alınan göstergeler:

• Devir bedelinin piyasa değerinin belirgin şekilde altında olması,
• Bedelin fiilen ödendiğinin belgelenememesi,
• Devrin boşanma sürecine yakın bir tarihte yapılması,
• Devralanın yakın akraba olması,
• Devreden eşin taşınmazı kullanmaya devam etmesi,
• Devralanın malı edinmeye yetecek gelirinin bulunmaması.

Tapu müdürlüğünden devir işlem dosyasının istenmesi, bu dosyalarda belirleyici olur.

Nafaka ve alacaklar bakımından

Mal kaçırma yalnızca mal rejimini değil, nafaka ve tazminat alacaklarının tahsilini de etkiler. Bu alacaklar bakımından icra hukuku araçları devreye girer.

Borçlu eş, alacak doğduktan sonra malını devretmişse tasarrufun iptali davası gündeme gelebilir. Bu davanın şartları için tasarrufun iptali davası yazımıza bakabilirsiniz.

Zamanlama neden bu kadar önemli?

Bu konuda hukukun sunduğu araçların etkinliği, ne kadar erken harekete geçildiğine bağlıdır.

Devir gerçekleşmeden alınan bir şerh ya da tedbir kararı sorunu tamamen önler. Devir gerçekleştikten sonra ise dosya; muvazaa, eklenecek değerler ve üçüncü kişinin iyi niyeti tartışmalarıyla uzayan bir yargılamaya dönüşür.

Bu nedenle boşanma ihtimali belirdiği anda malvarlığı tablosunun çıkarılması ve gerekiyorsa koruyucu adımların atılması yerinde olur.

Değerlendirme

Boşanmada mal kaçırma karşısında hukuk savunmasız değildir; ancak sunulan araçların çoğu önleyici niteliktedir. Aile konutu şerhi, tasarruf yetkisinin sınırlandırılması ve ihtiyati tedbir; devir gerçekleştikten sonra açılacak davalardan çok daha etkilidir.

Malvarlığınıza ilişkin risk değerlendirmesi ve alınabilecek önlemler için aile hukuku sayfamızı inceleyebilir, mal rejiminin işleyişi için boşanmada mal paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.