Evlilik Sözleşmesi (Mal Rejimi Sözleşmesi) Nasıl Yapılır?

Türk hukukunda “evlilik sözleşmesi” olarak bilinen belge, teknik adıyla mal rejimi sözleşmesidir. İşlevi, eşlerin malvarlığı ilişkilerinin hangi kurallara tabi olacağını önceden belirlemektir.

Sözleşme yapılmazsa yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi kendiliğinden uygulanır. Bu nedenle sözleşme, farklı bir düzen istenmesi hâlinde anlam kazanır.

Seçilebilecek rejimler

Kanun, eşlere sınırlı sayıda rejim arasında seçim hakkı tanır. Serbestçe yeni bir rejim oluşturulması mümkün değildir.

Edinilmiş mallara katılma (yasal rejim)

Evlilik içinde karşılığı verilerek edinilen malların artık değeri, kural olarak eşler arasında yarı yarıya paylaşılır. Kişisel mallar paylaşıma girmez.

Sözleşme yapılmadığında uygulanan rejim budur. İşleyişi için boşanmada mal paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

Mal ayrılığı

Her eşin malvarlığı tamamen kendisine aittir. Yönetim, yararlanma ve tasarruf bakımından da bağımsızlık esastır. Rejim sona erdiğinde paylaşım yapılmaz.

Bu rejim, evlilik öncesinde belirgin bir malvarlığı bulunan ya da ticari faaliyeti nedeniyle malvarlığını ayrı tutmak isteyen eşler bakımından tercih edilir. Buna karşılık evlilik boyunca çalışmayan ya da geliri düşük olan eş bakımından koruma sağlamaz.

Paylaşmalı mal ayrılığı

Kural olarak mal ayrılığı işler; ancak rejim sona erdiğinde eşlerin ailenin ortak kullanımına ve yatırım amacına özgülenen malları paylaşıma tabi tutulur.

Aile konutu ve ev eşyası bakımından özel bir denge kurduğu için, tam mal ayrılığına göre daha ölçülü bir seçenek sunar.

Mal ortaklığı

Eşlerin belirli malları ortaklık malı hâline gelir; ortaklık malları üzerinde birlikte hak sahibi olurlar. Ortaklığın kapsamı sözleşmeyle sınırlandırılabilir. Uygulamada en az tercih edilen rejimdir.

Şekil şartı

Mal rejimi sözleşmesinin geçerliliği şekle bağlıdır. İki yol vardır:

Noterde düzenleme veya onaylama. Sözleşme noterde düzenlenir ya da taraflarca hazırlanıp noterde onaylanır.

Evlenme başvurusu sırasında bildirim. Taraflar, evlenme başvurusu sırasında hangi rejimi seçtiklerini yazılı olarak bildirebilir.

Adi yazılı sözleşme geçersizdir. El yazısıyla düzenlenip imzalanan ve saklanan belgeler, ne kadar açık olsa da sonuç doğurmaz. Bu, uygulamada en sık karşılaşılan geçersizlik sebebidir.

Sözleşmenin tarafların fiil ehliyetine sahip olması gerekir. Ayırt etme gücünden yoksun olma veya kısıtlılık hâlinde yasal temsilcinin rızası aranır.

Ne zaman yapılabilir?

Sözleşme evlenmeden önce ya da evlilik süresince yapılabilir.

Evlenmeden önce yapılan sözleşme, evliliğin kurulduğu andan itibaren hüküm doğurur. Evlilik süresince yapılan sözleşme ise kural olarak yapıldığı andan itibaren geçerlidir.

Evlilik içinde rejim değiştirildiğinde, önceki rejimin tasfiyesi gündeme gelir. Bu, sözleşmenin en çok gözden kaçan sonucudur: rejim değişikliği eski dönemi silmez; o döneme ilişkin hesap ayrıca yapılır.

Bu nedenle uzun süredir evli olan çiftlerin sözleşme yapması hâlinde, önceki döneme ilişkin düzenlemenin de sözleşmede açıkça ele alınması yerinde olur.

Sözleşmeyle düzenlenemeyecek konular

Mal rejimi sözleşmesinin kapsamı malvarlığı ile sınırlıdır. Aşağıdaki konular bu sözleşmeyle düzenlenemez:

• Nafaka miktarı veya nafakadan peşin feragat,
• Velayetin kime bırakılacağı,
• Çocukla kişisel ilişki düzeni,
• Boşanma hâlinde ödenecek tazminat tutarı,
• Boşanma sebeplerinin sınırlandırılması,
• Sadakat yükümlülüğüne aykırılık hâlinde uygulanacak cezai şart.

Bu tür hükümler sözleşmeye yazılsa dahi bağlayıcı olmaz. Çocuğa ilişkin konularda belirleyici olan çocuğun üstün yararıdır ve bu, önceden yapılan anlaşmalarla bağlanamaz.

Ayrıca eşlerden birini aşırı biçimde zayıflatan, ölçüsüz nitelikteki düzenlemeler bakımından geçerlilik tartışması çıkabilir.

Sözleşmeye yazılması yararlı olan hususlar

Şekil şartına uygun bir sözleşmede yer verilmesi yararlı olan başlıklar:

1. Seçilen rejimin açıkça belirtilmesi,
2. Evlilik öncesinde her iki eşe ait malvarlığının listelenmesi (taşınmaz, araç, banka hesapları, şirket payları),
3. Miras veya bağış yoluyla gelmesi beklenen değerlerin kişisel mal niteliğinin teyidi,
4. Kişisel malların gelirlerinin hangi gruba dâhil olacağı; kanunun izin verdiği ölçüde düzenleme,
5. Aile konutunun durumu,
6. Rejimin sona ermesi hâlinde değerlemede esas alınacak yöntem,
7. Şirket paylarına ilişkin düzenleme.

Evlilik öncesi malvarlığının listelenmesi, sonradan “bu mal evlilikten önce mi edinildi” tartışmasını baştan bitirdiği için en pratik faydayı sağlar.

Sözleşmenin sona ermesi ve değiştirilmesi

Eşler, aynı şekil şartlarına uyarak sözleşmeyi değiştirebilir veya sona erdirebilir. Yeni bir sözleşme yapılması hâlinde önceki rejimin tasfiyesi gerekir.

Ayrıca kanunda öngörülen hâllerde, eşlerden birinin istemi üzerine hâkim tarafından mal ayrılığına geçilmesine karar verilebilir. Bu, diğer eşin malvarlığını tehlikeye düşüren davranışlarda bulunması hâlinde başvurulan bir yoldur.

Yabancılık unsuru bulunan evlilikler

Eşlerden birinin yabancı olduğu ya da yurt dışında yaşandığı hâllerde hangi hukukun uygulanacağı ayrıca değerlendirilir. Taraflar, kanunda öngörülen sınırlar içinde uygulanacak hukuku seçebilir.

Yurt dışında yapılan mal rejimi sözleşmelerinin Türkiye’de sonuç doğurması bakımından da ayrı bir inceleme gerekir. Yurt dışında verilen boşanma kararlarının Türkiye’de geçerliliği için yabancı boşanma kararının tanınması ve tenfizi yazımıza bakabilirsiniz.

Değerlendirme

Evlilik sözleşmesi, boşanmayı planlamak değil malvarlığı ilişkilerini önceden netleştirmektir. Doğru kurgulandığında, ayrılık hâlinde yıllar süren tasfiye davalarının önüne geçer.

Buna karşılık şekil şartına uyulmaması ya da kapsam dışı konuların düzenlenmeye çalışılması sözleşmeyi işlevsiz kılar. Durumunuza uygun rejimin belirlenmesi için aile hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.