Kıdem Tazminatı Şartları ve Hesaplama: 2026 Rehberi

Kıdem tazminatı, belirli koşulların gerçekleşmesi hâlinde işçinin çalıştığı süreye karşılık ödenen bir alacaktır. Uygulamada en sık uyuşmazlık konusu olan işçilik alacağıdır.

Hakkın doğması, feshin kim tarafından ve hangi nedenle yapıldığına bağlıdır.

Hak kazanma şartları

En az bir yıllık çalışma. Aynı işverene ait iş yerlerinde geçen süre en az bir yıl olmalıdır. Bir yıldan az çalışma hâlinde kıdem tazminatı doğmaz.

Feshin niteliği. Aşağıdaki hâllerde kıdem tazminatı hakkı doğar:

• İşverenin, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık dışındaki nedenlerle yaptığı fesih,
• İşçinin haklı nedenle derhâl fesih hakkını kullanması,
• Erkek işçinin muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle feshi,
• Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde feshi,
• Emeklilik veya yaş dışındaki emeklilik koşullarını tamamlama nedeniyle fesih,
• İşçinin ölümü hâlinde mirasçılara ödenmesi.

Kıdem tazminatı doğurmayan hâller:

• İşçinin haklı neden olmaksızın istifa etmesi,
• İşverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedeniyle haklı feshi,
• Belirli süreli sözleşmenin sürenin dolmasıyla sona ermesi (kural olarak),
• Deneme süresi içinde yapılan fesih.

Kıdem süresinin hesabı

Kıdem, işe giriş tarihinden fesih tarihine kadar geçen süredir. Dikkat edilecek noktalar:

Aynı işverenin farklı iş yerleri. Bu iş yerlerinde geçen süreler birleştirilir.

Aralıklı çalışmalar. Aynı işverene ait iş yerlerinde aralıklı çalışma hâlinde süreler kural olarak birleştirilir. Ancak her dönem sonunda kıdem tazminatı ödenmişse o dönem hesaba katılmaz.

İş yeri devri. İş yerinin devri hâlinde işçinin kıdemi devam eder; devralan işveren önceki süreden de sorumlu olur.

Alt işveren değişikliği. Asıl işverenin aynı kalması ve işçinin aynı işte çalışmaya devam etmesi hâlinde süreler birleştirilir. Kamu kurumlarındaki alt işveren işçileri bakımından özel düzenlemeler bulunur.

Askıda kalan süreler. Ücretsiz izin, tutukluluk ve grev süreleri kural olarak kıdeme eklenmez. Buna karşılık yıllık izin, hafta tatili ve raporlu süreler kıdeme dâhildir.

İhbar süresi. Peşin ödeme yapılmışsa ihbar süresi kıdeme eklenmez; süre kullandırılmışsa eklenir.

Giydirilmiş brüt ücret

Hesaplamada kullanılan ücret, çıplak brüt ücret değil giydirilmiş brüt ücrettir.

Dâhil edilen ödemeler:

• Yol ve yemek yardımı (para veya ayni olarak),
• Düzenli ödenen ikramiyeler,
• Yakıt, giyim ve konut yardımı,
• Çocuk ve aile yardımı,
• Düzenlilik gösteren primler,
• Sabit nitelikteki diğer sosyal yardımlar.

Dâhil edilmeyen ödemeler:

• Fazla çalışma ücreti,
• Hafta tatili ve genel tatil ücretleri,
• Yıllık izin ücreti,
• Arızî nitelikteki ödemeler,
• İş güvenliği ekipmanı ve iş için yapılan zorunlu masraf karşılıkları.

Ayni yardımlar bakımından, yardımın günlük veya aylık parasal karşılığı hesaplanır. Örneğin yemek yardımı, fiilî çalışılan gün sayısı üzerinden değerlendirilir.

Hesaplama yöntemi

Formül şu şekildedir:

Kıdem tazminatı = (Giydirilmiş günlük brüt ücret × 30) × Tam yıl sayısı
                  + Artan süre için oranlanmış tutar

Örnek. Giydirilmiş aylık brüt ücreti 40.000 TL olan ve 5 yıl 6 ay çalışan bir işçi için:

• 5 tam yıl için: 40.000 × 5 = 200.000 TL
• 6 ay için: 40.000 × (6/12) = 20.000 TL
• Toplam brüt: 220.000 TL

Bu tutardan yalnızca damga vergisi kesilir. Gelir vergisi ve sigorta primi kesintisi yapılmaz.

Kıdem tazminatı tavanı

Her bir yıl için ödenecek tutar, kanunda belirlenen tavanı aşamaz. Tavan, en yüksek devlet memuruna ödenen bir hizmet yılı için emeklilik ikramiyesi tutarına bağlı olarak her altı ayda bir güncellenir.

Tavan uygulamasında dikkat edilenler:

• Tavan, toplam tutara değil her yıl için uygulanır,
• Fesih tarihinde yürürlükte olan tavan esas alınır,
• Ücreti yüksek olan işçilerde tazminat, tavanla sınırlı kalır.

Basın İş Kanunu’na ve Deniz İş Kanunu’na tabi çalışanlar bakımından farklı kurallar uygulanır.

İşçinin haklı nedenle feshi

İstifa hâlinde kıdem tazminatı doğmadığından, işçinin haklı nedenle derhâl fesih hakkını kullanması pratikte kritik önemdedir.

Haklı fesih nedenlerinden bazıları:

• Ücretin ödenmemesi veya eksik ödenmesi,
• Fazla çalışma ücretinin ödenmemesi,
• Sigorta primlerinin hiç veya düşük ödenmesi,
• İş koşullarında işçi aleyhine esaslı değişiklik yapılması,
• Mobbing veya cinsel tacize maruz kalma,
• Sağlık ve iş güvenliği önlemlerinin alınmaması,
• İşverenin veya vekilinin işçiye karşı hakaret ve tehdit içeren davranışları.

Fesih hakkı, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık hâllerinde altı iş günü içinde kullanılmalıdır. Ücret ödenmemesi gibi süregelen ihlallerde ise bu süre işlemez.

Fesih bildiriminin yazılı yapılması ve nedenin açıkça belirtilmesi zorunludur. Sebep belirtilmeksizin “istifa” ifadesiyle ayrılma, kıdem tazminatı hakkının kaybına yol açar. Bu, uygulamada en sık yapılan hatadır.

Zamanaşımı ve arabuluculuk

Zamanaşımı süresi beş yıldır. Süre fesih tarihinden itibaren işler.

Dava açılmadan önce arabulucuya başvuru zorunludur. Arabulucuya başvurulmaksızın açılan dava usulden reddedilir.

Arabuluculukta anlaşma tutanağı ilam niteliğinde belge sayılır; bu nedenle tutanakta yer alan kalemler bakımından sonradan dava açılamaz. Anlaşmadan önce hesaplama yapılması gerekir.

Sık yapılan hatalar

1. İbranameyi okumadan imzalamak. İbraname, hakların sona erdiği anlamına gelebilir. Kanunda ibra sözleşmelerinin geçerliliği için şekil ve süre koşulları öngörülmüştür.
2. Bordroyu ihtirazi kayıt koymadan imzalamak. İmzalı bordro, o dönem için ödemenin yapıldığı karinesini doğurur.
3. Fesih sebebini belirtmeden istifa etmek.
4. Asgari ücret üzerinden bildirilen sigortaya itiraz etmemek. Gerçek ücretin ispatı sonradan güçleşir.
5. Elden ödemeleri belgelendirmemek. Banka dışı ödemelerin ispatı güçtür.

Değerlendirme

Kıdem tazminatı dosyalarında sonucu belirleyen üç unsur vardır: fesih nedeninin doğru belirlenmesi ve yazılı olarak ortaya konulması, giydirilmiş brüt ücretin eksiksiz hesaplanması ve arabuluculuk aşamasına hesaplama yapılmış hâlde girilmesi.

Alacak hesaplamanız için iş hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.