İş Kazası Tazminat Davası: İşverenin Sorumluluğu ve Süreç

İş kazası, işçinin bedensel bütünlüğünü etkilemesinin yanında gelir kaybı, tedavi masrafı ve kalıcı iş gücü kaybı gibi sonuçlar doğurur. Bu sonuçların bir kısmı sosyal güvenlik sistemi tarafından karşılanır; karşılanmayan kısım ise işverene karşı açılacak tazminat davasının konusunu oluşturur.

Hangi olaylar iş kazası sayılır?

Sosyal güvenlik mevzuatı iş kazası kavramını geniş tutar. Aşağıdaki hâllerde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaylar iş kazası kabul edilir:

• Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada meydana gelen olaylar,
• İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, işyeri dışında meydana gelen olaylar,
• Görevli olarak başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen sürelerde meydana gelen olaylar,
• Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt verdiği sürelerde meydana gelen olaylar,
• İşverence sağlanan taşıtla işin yapıldığı yere gidiş geliş sırasında meydana gelen olaylar.

Servis aracıyla evden işyerine giderken yaşanan kaza bu nedenle iş kazası kapsamındadır. Buna karşılık işçinin kendi aracıyla işe giderken yaşadığı kaza, kural olarak bu kapsamda değerlendirilmez.

Kalp krizi gibi olaylarda ise işin niteliği ile olay arasındaki bağlantı incelenir; işin yürütümünden kaynaklanan bir etkinin bulunduğu hâllerde iş kazası kabul edilebilir.

Kaza sonrası yapılması gerekenler

Sürecin sağlıklı yürümesi, ilk günlerde atılan adımlara bağlıdır.

İşverenin yükümlülüğü: Kazayı, kazadan sonraki üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirmek. Ayrıca kolluğa bildirim gerektiren hâllerde bu bildirimin yapılması.

İşçinin yapması gerekenler: Hastaneye başvururken olayın işyerinde meydana geldiğini kayda geçirtmek, tedavi kayıtlarını ve raporları saklamak, tanık olan çalışanların bilgilerini not etmek, olay yerinin ve kullanılan ekipmanın fotoğrafını çekmek.

İşverenin bildirim yapmadığı durumlarda işçinin kendisi de Kurum’a başvurabilir. Bildirimin hiç yapılmaması, olayın iş kazası niteliğinin sonradan ispatını güçleştirdiği için önemlidir.

İş güvenliği uzmanı raporu, risk değerlendirme belgesi, eğitim kayıtları ve kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları; kusur değerlendirmesinde belirleyici belgelerdir. Bu belgelerin işveren nezdinde bulunduğu için dava aşamasında mahkemeden istenmesi gerekir.

İşverenin sorumluluğunun kaynağı

İşverenin sorumluluğu, iş sözleşmesinden doğan işçiyi gözetme borcuna dayanır. Mevzuat, işverene işçinin sağlığını ve güvenliğini korumak için gerekli her türlü önlemi alma yükümlülüğü yükler.

Bu sorumluluk kusursuz sorumluluk değildir; ancak işverenden beklenen özen yüksek tutulur. Yargılamada değerlendirilen noktalar şunlardır:

• Risk değerlendirmesinin yapılıp yapılmadığı,
• İşçiye işe uygun eğitim verilip verilmediği,
• Kişisel koruyucu donanımın sağlanıp kullanımının denetlenip denetlenmediği,
• Makine ve ekipmanın bakımlı ve güvenli olup olmadığı,
• İşçinin işin niteliğine uygun sağlık gözetimine tabi tutulup tutulmadığı,
• Talimatlara uyulmasının fiilen denetlenip denetlenmediği.

İşçinin kendi dikkatsizliği kusur değerlendirmesinde dikkate alınır; ancak işverenin gözetim borcunu tamamen ortadan kaldırmaz. İşçinin talimata aykırı davranışının denetlenmemiş olması, işveren bakımından ayrı bir kusur sebebi olarak değerlendirilebilir.

Alt işveren ilişkisi bulunan işyerlerinde asıl işveren ile alt işverenin birlikte sorumluluğu gündeme gelir. Bu nedenle davanın kime karşı açılacağı baştan doğru belirlenmelidir.

Talep edilebilecek tazminat kalemleri

Maddi tazminat. Sürekli iş göremezlik hâlinde, kalıcı iş gücü kaybı oranı üzerinden hesaplanan kazanç kaybı. Hesapta işçinin geliri, yaşı, bakiye ömür süresi, aktif ve pasif çalışma dönemleri ile iş gücü kaybı oranı dikkate alınır.

Geçici iş göremezlik dönemine ilişkin kayıp. Tedavi süresince çalışılamayan dönemde doğan ve Kurum ödemesiyle karşılanmayan gelir kaybı.

Tedavi ve bakım giderleri. Hastane, ilaç, protez, rehabilitasyon ve gerekiyorsa refakatçi giderleri.

Manevi tazminat. İşçinin uğradığı bedensel ve ruhsal zarar karşılığında takdir edilen tutar. Ölüm hâlinde yakınları da manevi tazminat talep edebilir.

Destekten yoksun kalma tazminatı. Kazanın ölümle sonuçlanması hâlinde ölenin desteğinden yoksun kalanlar bakımından gündeme gelir. Hesaplama esasları için destekten yoksun kalma tazminatı yazımıza bakabilirsiniz.

SGK ödemelerinin tazminata etkisi

Kurum tarafından sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanmışsa, bu gelirin peşin sermaye değeri hesaplanan maddi tazminattan indirilir. Amaç, aynı zararın iki kez karşılanmasını önlemektir.

Kurum, işverenin kusuru oranında yaptığı ödemeler için ayrıca rücu talebinde bulunabilir. Bu nedenle iş kazası dosyaları çoğu zaman iki koldan yürür: işçinin tazminat davası ve Kurum’un rücu davası.

Usul: arabuluculuk şartı bulunmaması

İşçi ve işveren arasındaki uyuşmazlıklarda kural olarak dava öncesi arabuluculuk dava şartıdır. Ancak iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri ile bunlarla ilgili rücu davaları bu kapsamın dışında bırakılmıştır.

Bu nedenle iş kazası tazminat talebi için doğrudan iş mahkemesinde dava açılabilir. Uygulamada bu ayrım gözden kaçtığı için gereksiz arabuluculuk başvuruları yapılmakta ve zaman kaybedilmektedir.

Diğer işçilik alacakları (kıdem tazminatı, fazla mesai, yıllık izin) bakımından arabuluculuk şartı geçerliliğini korur. Bu alacaklar için işten çıkarılan işçinin hakları yazımıza bakabilirsiniz.

Zamanaşımı

İş kazasından doğan tazminat talepleri, iş sözleşmesine dayanan sorumluluk kapsamında değerlendirildiğinden on yıllık zamanaşımına tabidir. Sürekli iş göremezlik oranının kesinleşmesi zaman aldığından, sürenin başlangıcı bakımından somut olayın koşulları önem taşır.

Ceza soruşturmasıyla ilişkisi

Ağır sonuçlu iş kazalarında ayrıca ceza soruşturması yürütülür. Bu dosyada alınan kusur bilirkişi raporu, tazminat davası bakımından güçlü bir dayanak oluşturur. İki sürecin birlikte takip edilmesi, delillerin bütünlüğü açısından önemlidir.

Değerlendirme

İş kazası dosyalarında sonucu belirleyen üç unsur vardır: olayın iş kazası olarak kayda geçirilmesi, işverenin gözetim borcuna aykırılığının belgelerle ortaya konulması ve tazminat hesabının denetlenmesi.

Sürecinizi planlamak için tazminat hukuku ve iş hukuku sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.