İcra Takibi Nasıl Başlatılır? Takip Türleri ve Süreler

İcra takibi, alacağın devlet gücü kullanılarak tahsil edilmesini sağlayan yoldur. Sürecin başında yapılan tercihler; takibin ne kadar süreceğini, borçlunun hangi savunmaları ileri sürebileceğini ve masraf yükünü doğrudan etkiler.

Bu yazıda takibe geçmeden önce netleştirilmesi gereken başlıkları sırayla ele alıyoruz.

Önce şu soru: elinizde ilam var mı?

İcra hukuku, takibi iki temel gruba ayırır.

İlamlı takip, mahkeme kararı veya kanunun ilam niteliğinde saydığı bir belgeye dayanır. Kesinleşmiş mahkeme kararları, arabuluculuk anlaşma belgeleri ve noterlikçe düzenlenen bazı belgeler bu kapsamdadır. Bu takipte borçluya icra emri gönderilir; borçlunun borca itiraz imkânı yoktur. Ancak zamanaşımı, ödeme veya borcun ertelenmesi gibi sebeplere dayanarak icranın geri bırakılmasını isteyebilir.

İlamsız takip, para ve teminat alacakları için öngörülmüş, herhangi bir belgeye dayanma zorunluluğu bulunmayan yoldur. Borçluya ödeme emri gönderilir ve borçlunun itiraz hakkı vardır.

Bu ayrım, sürecin hızını belirler. İlamlı takipte borçlunun takibi durdurma imkânı sınırlıyken, ilamsız takipte tek bir itiraz dilekçesi süreci mahkemeye taşır.

İlamsız takipte süreler

Ödeme emri borçluya tebliğ edildikten sonra iki süre birlikte işler:

• Yedi gün içinde itiraz. Borçlu, borca, borcun miktarına, faize veya icra dairesinin yetkisine itiraz edebilir. İtiraz, ilamsız takipte takibi kendiliğinden durdurur.
• Yedi gün içinde ödeme. İtiraz edilmemişse borcun ödenmesi beklenir.

Süresi içinde itiraz edilmez ve ödeme yapılmazsa takip kesinleşir. Bu aşamadan sonra haciz işlemlerine geçilebilir.

Borçlu ayrıca, takip kesinleştikten sonra mal beyanında bulunmakla yükümlüdür. Mal beyanında bulunmamak, kanunda öngörülen yaptırımları gündeme getirir.

Kambiyo senetlerine mahsus takip

Alacak; çek, bono veya poliçe gibi kambiyo senedine dayanıyorsa özel bir takip yolu kullanılır. Bu yolun en önemli farkı, itirazın takibi kendiliğinden durdurmamasıdır.

Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine başvurarak itiraz veya şikâyette bulunabilir. Takibin durması, ancak mahkemenin bu yönde karar vermesiyle mümkündür.

Bu nedenle senede bağlı alacaklarda kambiyo takibi belirgin şekilde avantajlıdır. Karşılıksız çıkan çekler bakımından ayrıca değerlendirilmesi gereken hususlar için karşılıksız çek yazımıza bakabilirsiniz.

Yetkili icra dairesinin doğru seçilmesi

Yetki itirazı, uygulamada en sık karşılaşılan ve en kolay önlenebilen sorunlardan biridir. Kural olarak borçlunun yerleşim yeri icra dairesi yetkilidir; sözleşmeden doğan alacaklarda sözleşmenin ifa edileceği yer icra dairesi de yetkili olabilir.

Yetkisiz icra dairesinde başlatılan takip, borçlunun yetki itirazı üzerine durur ve süreç baştan kurulmak zorunda kalır. Bu nedenle takip öncesinde borçlunun güncel adres kaydının kontrol edilmesi gerekir.

Tüzel kişilerde ticaret sicilindeki merkez adresi, gerçek kişilerde adres kayıt sistemindeki yerleşim yeri esas alınır.

Tebligat: sürecin en kritik halkası

İcra dosyalarının önemli bir kısmı, tebligattaki usulsüzlük nedeniyle uzar. Ödeme emri usulüne uygun tebliğ edilmemişse borçlu, öğrenme tarihinden itibaren şikâyet yoluyla tebligatın usulsüzlüğünü ileri sürebilir. Bu durumda süreler baştan işlemeye başlar.

Bu nedenle tebligat mazbatasının içeriğinin baştan kontrol edilmesi, sonradan aylar kaybedilmesini önler.

Borçlunun malvarlığının araştırılması

Takip kesinleştikten sonra icra dairesi aracılığıyla şu sorgular yapılabilir:

• Tapu kayıtlarında taşınmaz sorgusu,
• Trafik tescil kayıtlarında araç sorgusu,
• Banka hesapları üzerinde haciz,
• Sosyal güvenlik kayıtları üzerinden maaş haczi,
• Vergi dairesi ve ticaret sicili kayıtları,
• Üçüncü kişilerdeki hak ve alacaklar için haciz ihbarnamesi.

Maaş haczinde kanuni sınır uygulanır; ücretin tamamı haczedilemez. Nafaka alacakları bakımından ise bu sınır farklı işler.

Borçlunun malvarlığı bulunmadığı anlaşılırsa aciz vesikası düzenlenmesi istenebilir. Bu belge, ileride açılacak tasarrufun iptali davasının ön şartını oluşturduğu için önemlidir. Ayrıntılar için tasarrufun iptali davası yazımıza bakabilirsiniz.

İhtiyati haciz: takipten önce koruma

Borçlunun mallarını kaçırma ihtimali varsa, takipten önce ya da takip sırasında ihtiyati haciz istenebilir. Para alacaklarına özgü bu geçici koruma önlemi, mahkeme kararıyla uygulanır ve kural olarak teminat gösterilmesini gerektirir.

İhtiyati haciz kararı alındıktan sonra kanunda öngörülen süreler içinde infaz talep edilmesi ve takibe geçilmesi zorunludur. Bu süreler kaçırıldığında karar kendiliğinden hükümsüz kalır.

Özellikle senede bağlı alacaklarda ve borçlunun taşınmaz satışına hazırlandığı bilgisinin bulunduğu hâllerde ihtiyati haciz, tahsil şansını belirgin biçimde artırır.

Masraf ve harç planlaması

Takip masrafları başlangıçta alacaklı tarafından karşılanır. Başvuru harcı, peşin harç, tebligat ve dosya giderleri ile haciz aşamasında ortaya çıkan masraflar bu kapsamdadır. Tahsilat gerçekleştiğinde bu kalemler borçludan alınır.

Bu nedenle tahsil kabiliyeti zayıf dosyalarda, takibe geçmeden önce borçlunun malvarlığı durumunun değerlendirilmesi yerinde olur. Aksi hâlde masraf yükü alacaklının üzerinde kalabilir.

İtiraz gelirse ne olur?

İlamsız takipte borçlu süresi içinde itiraz ederse takip durur. Alacaklının iki seçeneği vardır:

İtirazın iptali davası. Genel mahkemede açılır, alacağın esası incelenir. Ayrıntılar için itirazın iptali davası yazımıza bakabilirsiniz.

İtirazın kaldırılması talebi. Kanunda sayılan nitelikte bir belge varsa icra mahkemesinde, daha kısa süren bir incelemeyle sonuç alınabilir. Ayrıntılar için itirazın kaldırılması davası yazımıza bakabilirsiniz.

Bu iki yol arasındaki tercih, elinizdeki belgenin niteliğine bağlıdır ve süreleri farklıdır. Yanlış yola başvurulması hem zaman hem harç kaybına yol açar.

Değerlendirme

İcra takibi, doğru kurulduğunda hızlı sonuç veren bir yoldur. Takip türünün, yetkili dairenin ve gerekiyorsa ihtiyati haczin baştan doğru belirlenmesi; sürecin aylar yerine haftalarla ölçülmesini sağlar.

Alacağınızın niteliğine uygun yolun belirlenmesi için icra ve iflas hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.